ચુકાદાની વિગતો: ૧૫ જુલાઈ, ૨૦૨૫ ના રોજ, ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની સુપ્રીમ કોર્ટની બે જજોની બેન્ચે AIMIM ની નોંધણી રદ કરવાની માંગ કરતી અરજી પર સુનાવણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. અરજદાર, તિરુપતિ નરસિંહ મુરારીએ દાવો કર્યો હતો કે AIMIM ધાર્મિક આધારો પર મત માંગે છે, જે બિનસાંપ્રદાયિકતાના સિદ્ધાંતનું ઉલ્લંઘન છે. આ દાવાને નકારી કાઢતા, કોર્ટે કહ્યું કે AIMIM નું બંધારણ ભારતના બંધારણ સાથે વિરોધાભાસી નથી અને તે લઘુમતીઓના બંધારણીય અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે કાર્ય કરે છે. ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે તેમની ટિપ્પણીમાં કહ્યું: "ભારતનું બંધારણ લઘુમતીઓને ચોક્કસ અધિકારોની ખાતરી આપે છે. AIMIM ના મેનિફેસ્ટોમાં આ અધિકારોનું રક્ષણ કરવા અને સમાજના પછાત વર્ગોના આર્થિક અને શૈક્ષણિક વિકાસ માટે કામ કરવાની વાત કરવામાં આવી છે. તેમાં કંઈપણ ગેરબંધારણીય નથી." કોર્ટે અરજદારને કોઈ ચોક્કસ પક્ષ કે વ્યક્તિ સામે આરોપો લગાવવાને બદલે રાજકીય વ્યવસ્થામાં સામાન્ય સુધારા માટે નવી અરજી દાખલ કરવાની સલાહ આપી. કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે જો કોઈ રાજકીય પક્ષ બંધારણના દાયરામાં રહીને પોતાના ઉદ્દેશ્યો વ્યક્ત કરે છે, તો તેના પર પ્રતિબંધ મૂકી શકાય નહીં. અરજદાર દલીલો: તિરુપતિ નરસિંહ મુરારીએ તેમની અરજીમાં કહ્યું હતું કે AIMIMનો ઢંઢેરો અને પ્રવૃત્તિઓ ધર્મનિરપેક્ષતાના સિદ્ધાંતનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન છે, કારણ કે પક્ષ ધાર્મિક લાગણીઓ ભડકાવીને મત માંગે છે. તેમણે ચૂંટણી પંચને AIMIM ની નોંધણી રદ કરવાની માંગ કરી હતી. તેમના વકીલ વિષ્ણુ જૈને કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે AIMIM તેના ઢંઢેરામાં મુસ્લિમ સમુદાયમાં ઇસ્લામિક શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવાની વાત કરે છે, જે રાજકીય પક્ષ માટે અયોગ્ય છે. તેમણે કહ્યું: "જો કોઈ રાજકીય પક્ષ ફક્ત કોઈ ચોક્કસ સમુદાયની એકતા માટે કામ કરે છે, તો તે ધર્મનિરપેક્ષતાના સિદ્ધાંતની વિરુદ્ધ છે. જો હું હિન્દુના નામે પક્ષની નોંધણી કરાવવા જાઉં છું, તો ચૂંટણી પંચ તેને નકારી કાઢશે." સુપ્રીમ કોર્ટનો જવાબ: ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતએ વિષ્ણુ જૈનની દલીલો પર કહ્યું કે વેદ, કુરાન અથવા અન્ય ધાર્મિક પુસ્તકો જેવા પ્રાચીન ધાર્મિક ગ્રંથોના શિક્ષણ કે તેનું પાલન કરવામાં કોઈ સમસ્યા નથી. તેમણે કહ્યું: “જો ચૂંટણી પંચ કોઈપણ ગ્રંથ અથવા ઉપદેશો સામે વાંધો ઉઠાવે છે, તો તમે યોગ્ય ફોરમમાં જઈ શકો છો. કાયદો આનું ધ્યાન રાખશે. પ્રાચીન સાહિત્ય અથવા શાસ્ત્રોના અભ્યાસ પર કોઈ પ્રતિબંધ રહેશે નહીં. કોઈ કાનૂની પ્રતિબંધ નથી.” કોર્ટે વિષ્ણુ જૈનને 1989 ના દિલ્હી હાઈકોર્ટના ચુકાદાનો સંદર્ભ વાંચવા કહ્યું, જેમાં રાજકીય પક્ષોના ઢંઢેરાઓ પર માર્ગદર્શિકા આપવામાં આવી હતી. ન્યાયાધીશ કાંતે ભાર મૂક્યો કે AIMIMનો ઢંઢેરો બંધારણના દાયરામાં છે અને તેનો ઉદ્દેશ આર્થિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત વર્ગોનું કલ્યાણ છે, જે બંધારણીય સિદ્ધાંતો અનુસાર છે. કોર્ટે ઉમેર્યું કે કેટલાક રાજકીય પક્ષો વંશીય અથવા જાતિ લાગણીઓ પર આધાર રાખે છે, જે ધાર્મિક લાગણીઓના ઉપયોગ જેટલા જ બિનસાંપ્રદાયિકતા માટે ખતરનાક છે. તેમણે કહ્યું: “જો તમે રાજકીય વ્યવસ્થામાં સુધારા ઇચ્છો છો, તો એક વ્યાપક અરજી દાખલ કરો, જેમાં કોઈ ચોક્કસ પક્ષને નિશાન બનાવવામાં ન આવે. કોર્ટ તેના પર વિચાર કરશે.” ચુકાદાના પરિણામો: સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદાએ AIMIM ને માત્ર કાનૂની રક્ષણ પૂરું પાડ્યું નથી, પરંતુ રાજકીય પક્ષોના ઢંઢેરા અને તેમના બંધારણીય અધિકારો વિશે એક મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા પણ શરૂ કરી છે. એક તરફ, આ ચુકાદાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે રાજકીય પક્ષો લઘુમતીઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે કામ કરી શકે છે, જો કે તેઓ બંધારણના દાયરામાં રહે. બીજી તરફ, તેમણે રાજકીય વ્યવસ્થામાં ધર્મ અને જાતિની ભૂમિકા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. એક મોટી ચર્ચા શરૂ થઈ. એક ભૂતપૂર્વ પોસ્ટમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે: “સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય AIMIM માટે એક મોટી જીત છે, પરંતુ તે ધાર્મિક લાગણીઓના ઉપયોગ અંગે રાજકીય પક્ષો માટે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકાની જરૂરિયાતને પણ પ્રકાશિત કરે છે.” નિષ્ણાતો કહે છે કે આ નિર્ણય રાજકીય પક્ષો માટે તેમના મેનિફેસ્ટોમાં સામાજિક અને આર્થિક સુધારાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે એક નવો માર્ગ ખોલે છે, પરંતુ તે એ પ્રશ્ન પણ ઉઠાવે છે કે શું ધાર્મિક ઓળખ પર આધારિત રાજકારણને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી શકાય છે? નિષ્કર્ષ: સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય ફક્ત AIMIM માટે કાનૂની વિજય નથી પણ ભારતના ધર્મનિરપેક્ષ માળખા અને લઘુમતીઓના બંધારણીય અધિકારોના રક્ષણનું મજબૂત પ્રતિબિંબ પણ છે. જો કે, તેણે રાજકીય વ્યવસ્થામાં ધર્મ અને જાતિની ભૂમિકા પર ઊંડી ચર્ચા જગાવી છે. જેમ ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે કહ્યું હતું: “આપણું બંધારણ દરેક નાગરિકના અધિકારોની ખાતરી આપે છે. રાજકીય પક્ષોનું કર્તવ્ય છે કે તેઓ આ બંધારણના દાયરામાં સમાજના ભલા માટે કામ કરે.” આ નિર્ણય રાજકીય પક્ષો, વકીલો અને સમાજ માટે ધર્મનિરપેક્ષતા અને લોકશાહી વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવી શકાય તે અંગે પ્રતિબિંબનો ક્ષણ છે. અરજદાર નવો છે. અરજી દાખલ કરવાની પરવાનગી મળતાં, આ મામલો ભવિષ્યમાં વધુ કાનૂની ચર્ચાનો વિષય બની શકે છે. સ્ત્રોત: ધ હિન્દુ: ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ: ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા: બાર અને બેન્ચ: એક્સ-પોસ્ટ્સ:
