આજે ફજરની નમાઝ પછી હું કુરાનની તિલાવત (પઠન) કરી રહ્યો હતો, ત્યારે સૂરહ અલ-મઆરિજની એક આયત પર આવીને અટકી ગયો. વાત મનુષ્યના સર્જન (તખ્લીક) વિશે હતી કે માણસ મૂળભૂત રીતે કેવો પેદા થયો છે. આયત હતી:
"ઇન્નલ ઇન્સાને ખુલિકા હલૂઆ" (ખરેખર માણસ ખૂબ જ ઓછી હિંમતવાળો/અધીરો પેદા કરાયો છે)
હકીકત એ છે કે માણસમાં ધૈર્ય અને સહનશીલતાની ખૂબ કમી રાખવામાં આવી છે. મેં અંગ્રેજી તરજૂમો (અનુવાદ) જોયો, તો "હલૂઆ" નો અર્થ 'એંગ્વિશ' (Anguish) લખ્યો હતો. હવે જો એંગ્વિશનો અર્થ ઉર્દૂ-ગુજરાતીમાં સમજીએ તો એવું લાગે કે એવો માણસ જેમાં બેચેની, ચિંતા અથવા અધીરાઈ હોય. ખેર, મેં તેને "ઓછી હિંમત" સમજીને સંતોષ માન્યો અને તેને અધીરાઈના અર્થમાં લઈ લીધો. પછીની આયત વધુ અર્થપૂર્ણ હતી:
"ઇઝા મસ્સહુશ-શર્રુ ઝઝૂઆ" (જ્યારે તેને કોઈ તકલીફ પહોંચે છે ત્યારે તે ખૂબ ગભરાઈ જાય છે)
"ઝઝૂઆ" શબ્દ તો મને સમજાઈ ગયો, અંગ્રેજીમાં પણ તેનો અનુવાદ ખૂબ નજીક હતો—'ઇમ્પેશન્ટ' (Impatient), એટલે કે બેચેન. એટલે કે જ્યારે માણસ પર કોઈ મુશ્કેલી કે દુઃખ આવે, ત્યારે તે ઈચ્છે છે કે બસ આ હમણાં જ દૂર થઈ જાય, ગમે તેમ કરીને બસ ખતમ થઈ જાય.
"વ ઇઝા મસ્સહુલ-ખૈરુ મનૂઆ" (અને જ્યારે તેની પાસે ખુશહાલી આવે છે ત્યારે તે ખૂબ કંજૂસ બની જાય છે)
"મનૂઆ" એટલે કંજૂસ. જ્યારે તેને કોઈ નેમત (આશીર્વાદ) મળે છે, ત્યારે તેનું દિલ ઈચ્છે છે કે બસ તે નેમત તેની પાસે જ રહે, બીજા કોઈને ન મળે.
જે આંખોમાં આંસુ લાવી દે તેવી આયત હતી, તે પછી આવી:
"ઇલ્લલ મુસલ્લીન" (પરંતુ નમાઝ પઢનારા આવા નથી)
એટલે કે નમાઝ પઢતા લોકો સિવાય બાકીના મનુષ્યોની હાલત આવી જ હોય છે. માણસનો આ જન્મજાત સ્વભાવ માત્ર એ જ સ્થિતિમાં બદલાઈ શકે છે, જ્યારે તે નમાઝ કાયમ કરે છે.
આ વિચારીને મને એક અજીબ ખુશીનો અહેસાસ થયો. હું પહેલી ત્રણ આયતો વાંચીને આશ્ચર્યચકિત થઈ રહ્યો હતો કે અલ્લાહ તઆલા પોતાના જ બનાવેલા માણસની ખામીઓ અને નબળાઈઓ ગણાવી રહ્યો છે, પરંતુ જ્યારે "ઇલ્લલ મુસલ્લીન" વાંચ્યું ત્યારે દિલને ખૂબ શાંતિ મળી કે અલ્લાહ તઆલાએ આ ખામીઓને દૂર કરવાનો રસ્તો પણ રાખ્યો છે. જો કોઈ નમાઝ પઢે છે, તો તે "હલૂઆ", "ઝઝૂઆ" અને "મનૂઆ" ની માનસિક અને ભાવનાત્મક સ્થિતિઓમાંથી બહાર નીકળી શકે છે.
અને હું વિચારવા લાગ્યો, એટલે કે કલ્પના કરવા લાગ્યો, કે માણસમાંથી ચિંતા, બેચેની અને કંજૂસાઈ નીકળી જાય તો માણસની સ્થિતિ કેવી અદભુત બની જતી હશે! એટલે કે નમાઝની બરકતથી જ માણસના દિલમાંથી ચિંતા, બેચેની અને કંજૂસાઈ નીકળી જાય છે, અને તેની પરેશાની, મૂંઝવણ અને સંકુચિતતા દૂર થઈ જાય છે. માણસમાં કેવી વિશાળતા અને ઉદારતા આવી જાય છે! માણસનો સ્વભાવ કેટલો હળવો-ફૂલ થઈ જાય છે, અને તેના દિલ પર બોજ નાખનારી વસ્તુઓ કેવી ગાયબ થઈ જાય છે.
બેશક, નમાઝ એક મહાન નેમત (ભેટ) છે.
લેખક: અબ્દુલ ખાલિક કાસમી
ખુરેજી, દિલ્હી.
___________📝📝____________
મનકૂલ (નકલ કરેલ).
પસંદગી: ઇસ્લામિક ટ્યુબ પ્રો એપ
