અયોધ્યાના રામ મંદિરમાં ચઢાવાની ચોરી અને ભ્રષ્ટાચારનો મામલો માત્ર એક મંદિરની સુરક્ષા વ્યવસ્થાનો મુદ્દો નથી, પરંતુ તે આપણી બંધારણીય વ્યવસ્થા, રાજકારણ અને લોક-વિવેક પર અનેક ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. આ વિસ્તૃત લેખનું સંક્ષિપ્ત, સ્પષ્ટ અને અસરકારક વિશ્લેષણ નીચે આપેલ છે:
1. આ સામાન્ય મંદિરની ચોરી નથી, પરંતુ એક અસાધારણ મામલો છે
દેશ કે દુનિયાનું અન્ય કોઈ પણ મંદિર આ રામ મંદિર જેવું નથી. આ મંદિર સુપ્રીમ કોર્ટના ઐતિહાસિક ચુકાદા અને કલમ 142 હેઠળ મળેલી વિશેષ સત્તાઓના ઉપયોગ બાદ બન્યું છે. આ માટે દેશની જનતા અને સાધુ-સંતોએ ₹3,000 કરોડથી વધુનું સ્વૈચ્છિક દાન આપ્યું છે.
નિયમો મુજબ, આ સંપત્તિના અસલી માલિક સ્વયં 'રામલલા' (કાનૂની વ્યક્તિ તરીકે) છે. સરકાર દ્વારા રચવામાં આવેલ ટ્રસ્ટ તેનું માલિક નથી, પરંતુ માત્ર એક વ્યવસ્થાપક (મેનેજર) છે. તેથી, આ ચઢાવામાં થયેલ ભ્રષ્ટાચાર જનતા અને સરકારના વિશ્વાસ સાથેનો મોટો વિશ્વાસઘાત છે.
2. 'પાપ' વિરુદ્ધ 'ગુના' ની ભેળસેળ
આ ભ્રષ્ટાચારને 'પાપ' અથવા 'મહાપાપ' કહીને ટાળવું એ ખરેખર ગુનેગારો અને રાજ્ય (State) ને તેની જવાબદારીઓમાંથી બચાવવા સમાન છે.
પાપ: તેનો સંબંધ ઈશ્વર, નૈતિકતા અને અંતરાત્મા સાથે હોય છે, જેની સજા અથવા ન્યાય આવતા જન્મ અથવા કર્મફળથી નક્કી થાય છે. તેને પ્રાયશ્ચિત દ્વારા ધોઈ શકાય છે.
ગુનો: આ દેશના કાયદા અને રાજ્યના નિયમોનું ઉલ્લંઘન છે. તેનો ફેંસલો અદાલતોમાં થાય છે અને તેની સજા આ જ જીવનમાં મળે છે.
કારણ કે ભ્રષ્ટાચાર એ એક ગુનો છે અને દરેક ગુનો 'રાજ્ય વિરુદ્ધ' માનવામાં આવે છે, તેથી તેની સામે અવાજ ઉઠાવવાનો અધિકાર દરેક નાગરિકને છે - પછી ભલે તેનું વ્યક્તિગત વર્તન કેવું પણ હોય.
3. વિપક્ષની રાજકીય લાચારી
વિરોધ પક્ષો આ મુદ્દે સરકાર અને ટ્રસ્ટને ઘેરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. જેવો તેઓ સવાલ ઉઠાવે છે, તેમને 'રામ-વિરોધી' જાહેર કરવામાં આવે છે. આ આરોપના ડરથી વિપક્ષ બચાવની સ્થિતિમાં આવી જાય છે અથવા 'સોફ્ટ હિન્દુત્વ' ના શરણે ચાલ્યો જાય છે. તેઓ બંધારણીય મૂલ્યો અને બિનસાંપ્રદાયિકતાના આધારે મક્કમતાથી ઉભા રહેવાને બદલે પોતાની જ વાતને યોગ્ય રીતે રજૂ કરી શકતા નથી.
4. સત્તા પક્ષ અને સંઘ પરિવારનો વિરોધાભાસ
રામ મંદિરને લઈને '500 વર્ષના સંઘર્ષ' નો દાવો કરનાર સંઘ પરિવાર આ મુદ્દે મૌન છે. મંદિરના ટ્રસ્ટમાં વિવિધતાનો અભાવ છે અને તેના પર એક ખાસ વર્ગનું જ વર્ચસ્વ છે.
22 જાન્યુઆરી 2024ના રોજ પ્રાણ-પ્રતિષ્ઠા સમયે વડાપ્રધાન અને સંઘ પ્રમુખે તેને એક 'નવા કાળચક્ર' અને 'આત્મગૌરવ' ની શરૂઆત ગણાવી હતી, પરંતુ આજે જ્યારે મંદિરની અંદરનો આ વિવાદ સામે આવ્યો છે, ત્યારે તેઓ સંપૂર્ણપણે મૌન છે.
5. સાધુ-સંતોનો વિખેરાવ અને લોક-પરંપરા
આ મામલે સાધુ-સંતોમાં પણ કોઈ એક મત નથી. તેઓ પણ રાજકીય છાવણીઓ અને તેમના અંગત હિતોમાં વહેંચાયેલા છે. જોકે, અવધની લોક-પરંપરા હંમેશાથી ધાર્મિક પાખંડ સામે મુખર રહી છે, જ્યાં "રામ નામ જપના, પરાયા માલ અપના" જેવી કહેવતો આવા જ પાખંડીઓ પર પ્રહાર કરવા માટે બની હતી.
નિષ્કર્ષ: આસ્થાથી મોટો વિવેક છે
આજે આ મુદ્દાને માત્ર ધાર્મિક દૃષ્ટિકોણથી જોવો એ એક ભૂલ ગણાશે. સંત કબીરે કહ્યું હતું - "હરિ સે તૂ મતિ હેત કરુ, કર હરિજન સે હેત" એટલે કે ઈશ્વરના નામે પાખંડ કરવાને બદલે માનવતા અને સમાજ (હરિજન) ને પ્રેમ કરો. આપણે આ સમગ્ર ઘટનાક્રમને અંધભક્તિને બદલે આપણા 'વિવેક' અને 'બંધારણીય ચેતના' ની નજરે જોવાની જરૂર છે, કારણ કે આજે આપણો દૃષ્ટિકોણ જ આપણી આવતીકાલની દિશા નક્કી કરશે.
