ઇકોનોમિક એન્ડ પોલિટિકલ ડેસ્ક: વિશેષ વિશ્લેષણાત્મક અહેવાલ
રવિવાર, 7 જૂન 2026
દેશની ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગની જનતા પર મોંઘવારીનો વધુ એક બોમ્બ ઝીંકવામાં આવ્યો છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પહેલા જ આસમાને પહોંચાડ્યા બાદ, હવે તેલ સપ્લાય કરતી સરકારી અને ખાનગી કંપનીઓએ મોદી સરકારની શાંત સંમતિ સાથે ઘરેલું અને કમર્શિયલ એલપીજી (LPG) સિલિન્ડરોના દરમાં ફરી એકવાર ભારે વધારો કરી દીધો છે. આજથી એટલે કે 7 જૂન 2026 થી દેશભરના તમામ નાના-મોટા શહેરોમાં રાંધણ ગેસના નવા દરો લાગુ થઈ ગયા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ અને ઉર્જાની વધઘટને ઢાલ બનાવીને કોર્પોરેટ કંપનીઓને ફાયદો પહોંચાડવાનો અને સામાન્ય નાગરિકો પાસેથી સબસિડી છીનવી લેવાનો આ ખેલ હવે ગંભીર વળાંક લઈ ચૂક્યો છે. મધ્યમ વર્ગનો પરિવાર, જે પહેલાથી જ વીજળીના બિલ, બાળકોની સ્કૂલ ફી અને ખાદ્યપદાર્થોની મોંઘવારીથી પીસાઈ રહ્યો હતો, તેના રસોડાનું બજેટ હવે સંપૂર્ણપણે નાશ પામ્યું છે.
1. ભાવ વધારાની વિગતવાર વિગતો: કયા શહેરમાં શું છે નવો રેટ?
ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) દ્વારા જાહેર કરાયેલા નવીનતમ નોટિફિકેશન મુજબ, 14.2 કિલોગ્રામવાળા ઘરેલું એલપીજી સિલિન્ડરની કિંમતમાં એકસાથે 29 રૂપિયાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આ પહેલા આ જ વર્ષે 7 માર્ચ 2026 ના રોજ પણ ઘરેલું સિલિન્ડરની કિંમતમાં 60 રૂપિયાનો મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. એટલે કે માત્ર ત્રણ મહિનામાં જનતા પર આ બીજો મોટો બોજ છે.
ચાર મોટા મહાનગરોમાં ઘરેલું સિલિન્ડરના નવા દર:
દિલ્હી: રાજધાની દિલ્હીમાં ઘરેલું સિલિન્ડર હવે 913 રૂપિયાના બદલે 942 રૂપિયામાં મળશે.
કોલકાતા: કોલકાતાના નાગરિકોએ હવે એક સિલિન્ડર માટે 939 રૂપિયાના બદલે 968 રૂપિયા ચૂકવવા પડશે.
મુંબઈ: નાણાકીય રાજધાની મુંબઈમાં કિંમત 912.50 રૂપિયાથી વધીને 941.50 રૂપિયા થઈ ગઈ છે.
ચેન્નઈ: દક્ષિણ ભારતના આ મોટા શહેરમાં જૂની કિંમત 928.50 રૂપિયા હતી, જે હવે વધીને 957.50 vanished રૂપિયા થઈ ગઈ છે.
અન્ય મોટા શહેરોની સ્થિતિ (ઘરેલું સિલિન્ડર):
દેશના અન્ય ભાગોમાં ગેસ સિલિન્ડરના ભાવ એક હજાર રૂપિયાની મનોવૈજ્ઞાનિક સપાટીને સ્પર્શી રહ્યા છે અથવા તેને પાર કરી ગયા છે. પટનામાં ઘરેલું સિલિન્ડર હવે 1,031.50 રૂપિયાનું થઈ ગયું છે, જ્યારે હૈદરાબાદમાં તેની કિંમત 994 રૂપિયા, લખનૌમાં 979.50 રૂપિયા, ભુવનેશ્વરમાં 968... રૂપિયા, ચંદીગઢમાં 951.50 રૂપિયા, જયપુરમાં 945.50 રૂપિયા અને નોઈડામાં 939.50 રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવી છે.
2. કમર્શિયલ સિલિન્ડરના ભાવમાં આગ: નાના વ્યવસાયો બરબાદીના આરે
સરકારે માત્ર ઘરેલું ગ્રાહકોને જ નિશાન બનાવ્યા નથી, પરંતુ નાના દુકાનદારો, હોટેલ માલિકો, ચાની લારીવાળાઓ અને રેસ્ટોરન્ટ ચલાવનારાઓની કમર પણ તોડી નાખી છે. 1 જૂનથી જ 19 કિલોગ્રામવાળા કમર્શિયલ સિલિન્ડરના ભાવમાં ઐતિહાસિક વધારો જોવા મળ્યો છે.
દિલ્હીમાં કોમર્શિયલ સિલિન્ડર 42 રૂપિયાના વધારા સાથે હવે 3,113.50 રૂપિયા થઈ ગયો છે.
કોલકાતામાં કોમર્શિયલ સિલિન્ડરની કિંમત 53.50 રૂપિયાના વધારા બાદ 3,255.50 રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ છે.
પટનામાં કમર્શિયલ સિલિન્ડરની કિંમત સૌથી વધુ એટલે કે 3,400 રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ છે, જ્યારે હૈદરાબાદમાં તે 3,367 રૂપિયા અને મુંબઈમાં 3,067.50 રૂપિયામાં વેચાઈ રહ્યો છે.
ગરીબ રોજમદારો અને વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા 5 કિલોગ્રામના એફટીએલ (FTL) સિલિન્ડરની કિંમતમાં પણ 11 રૂપિયાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે, જેનાથી દિલ્હીમાં તેનો રેટ 821.50 રૂપિયા થઈ ગયો છે.
કમર્શિયલ ગેસના આ આસમાને આંબતા ભાવોની સીધી અસર સામાન્ય માણસ પર પડશે, કારણ કે હવે હોટેલોમાં ખાવાનું, ચા અને અન્ય રાંધેલી વસ્તુઓ વધુ મોંઘી થશે, જેનાથી બજારમાં ફુગાવાની (મોંઘવારીની) નવી સુનામી આવશે.
3. સરકારી કંપનીઓનું બહાનું અને કોર્પોરેટ તરફદારીનો ખેલ
તેલ સપ્લાય કરતી કંપનીઓનું વલણ છે કે તેઓ આ વધારો કરવા માટે મજબૂર હતી કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મધ્ય પૂર્વના (અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ અને ઈઝરાયેલ-લેબનોન તણાવ) સંકટને કારણે ઉર્જા પુરવઠો પ્રભાવિત થયો છે. કંપનીઓએ દાવો કર્યો છે કે તેમને દરેક ઘરેલું સિલિન્ડરના વેચાણ પર 703 રૂપિયાનું ભારે નાણાકીય નુકસાન (અંડર-રિકવરી) વેઠવું પડી રહ્યું હતું, જેના કારણે આ પગલું ભરવું અનિવાર્ય હતું.
મૂડીવાદી વ્યવસ્થા અને જનતાનું શોષણ
પરંતુ આર્થિક વિશ્લેષકો આ બહાનાને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દે છે. વાસ્તવિકતા એ છે કે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસના ભાવ રેકોર્ડ સ્તરે નીચે જાય છે, ત્યારે સરકાર અને આ તેલ કંપનીઓ તેનો ફાયદો ક્યારેય સામાન્ય જનતા સુધી પહોંચાડતી નથી. તેનાથી વિપરીત, સસ્તો ગેસ અને તેલ ખરીદીને કોર્પોરેટ કંપનીઓ પોતાનો નફો (પ્રોફિટ માર્જિન) વધારે છે અને સરકાર ટેક્સ વધારીને પોતાની તિજોરી ભરે છે. પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં જેવી સામાન્ય તેજી આવે છે, તેનો સમગ્ર બોજ તરત જ જનતા પર નાખી દેવામાં આવે છે. આ સ્પષ્ટપણે કોર્પોરેટ તરફદારી અને મૂડીવાદી વ્યવસ્થાનું સૌથી ખરાબ ઉદાહરણ છે જ્યાં જનતાને માત્ર એક 'ટેક્સ આપવાનું મશીન' સમજી લેવામાં આવી છે.
4. મોદી સરકારની નિષ્ફળતા અને આર્થિક ગેરવહીવટનો પર્દાફાશ
એલપીજીના ભાવમાં આ સતત વધારો વર્તમાન કેન્દ્ર સરકારની આર્થિક નીતિઓની નિષ્ફળતાનો જીવતો જાગતો પુરાવો છે. સરકારનો એ દાવો કે તે દેશને "વિશ્વ ગુરુ" અને 5 ટ્રિલિયન ડોલરની અર્થવ્યવસ્થા બનાવી રહી છે, જમીન પર રહેલા ગરીબ વર્ગ માટે એક મજાક બનીને રહી ગયો છે.
અ) 'ઉજ્જવલા યોજના'નું ફીંડલું વળી ગયું
સરકારે મોટા ઉપાડે અને કરોડો રૂપિયાની જાહેરાતો સાથે 'પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના' (PMUY) શરૂ કરી હતી, જેનો હેતુ ગરીબ મહિલાઓને લાકડા અને કોલસાના ધુમાડામાંથી મુક્તિ અપાવીને એલપીજી સિલિન્ડર પૂરો પાડવાનો હતો. પરંતુ આજે વાસ્તવિકતા શું છે? ગેસ સિલિન્ડરના ભાવને 950 અને 1000 રૂપિયા પાર પહોંચાડીને સરકારે ગરીબો પાસેથી ગેસ ખરીદવાની ક્ષમતા જ છીનવી લીધી છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં કરોડો મહિલાઓએ સિલિન્ડર મોંઘા થવાને કારણે તેને ખૂણામાં મૂકી દીધા છે અને તેઓ ફરીથી ચૂલો સળગાવવા મજબૂર બની છે. આ સરકારની એક બહુ મોટી ફ્લેગશિપ યોજનાની સંપૂર્ણ અને સ્પષ્ટ નિષ્ફળતા છે.
બ) સબસિડીનો અંત અને જનતા સાથે છેતરપિંડી
ભૂતકાળમાં ઘરેલું ગેસ પર ગ્રાહકોને યોગ્ય સબસિડી (Subsidy) આપવામાં આવતી હતી, જેનાથી સામાન્ય પરિવારનો બોજ હળવો થતો હતો. વર્તમાન સરકારે ધીમે-ધીમે, કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત વિના, ગરીબો અને મધ્યમ વર્ગની સબસિડી લગભગ શૂન્ય કરી દીધી છે. હવે ગ્રાહકોના બેંક ખાતામાં સબસિડીના નામે માત્ર થોડાક જ રૂપિયા આવે છે, જે ઊંટના મોઢામાં જીરા સમાન છે. જનતા પાસેથી તેમનો આ મૂળભૂત અધિકાર છીનવીને સરકાર હવે પોતાની આર્થિક અક્ષમતાનો બોજ પણ તેમના જ ખભા પર નાખી રહી છે.
5. ઈંધણ વિભાગ અને તેલ કંપનીઓમાં ચાલતો ભ્રષ્ટાચાર અને માફિયા રાજ
તેલ અને ગેસના આ સમગ્ર ખેલ પાછળ માત્ર વૈશ્વિક બજારની પરિસ્થિતિ જ નહીં, પરંતુ દેશની આંતરિક વ્યવસ્થામાં ફેલાયેલો ભ્રષ્ટાચાર (Corruption) અને અમલદારશાહીની સાંઠગાંઠ પણ જવાબદાર છે.
અ) બ્લેક માર્કેટિંગ અને ઘરેલું ગેસનો કમર્શિયલ ઉપયોગ
કોમર્શિયલ સિલિન્ડરની કિંમત 3100 રૂપિયાથી વધુ થઈ જવાને કારણે બજારમાં એક મોટું ભ્રષ્ટાચાર નેટવર્ક કામ કરી રહ્યું છે. ગેસ એજન્સીના માલિકો, સપ્લાય માફિયા અને સ્થાનિક ઈન્સ્પેક્ટરોની મિલીભગતથી ઘરેલું સિલિન્ડરોમાંથી (જે સસ્તા છે) ગેસ કાઢીને મોટા કોમર્શિયલ સિલિન્ડરોમાં રીફિલ કરવામાં આવે છે, અથવા હોટેલો અને ફેક્ટરીઓમાં ગેરકાયદેસર રીતે ઘરેલું સિલિન્ડર જ વાપરવામાં આવે છે. આ બ્લેક માર્કેટિંગના કારણે એક તરફ સામાન્ય પ્રામાણિક ગ્રાહકોને સમયસર સિલિન્ડર મળતા નથી અને કૃત્રિમ અછતનો સામનો કરવો પડે છે, તો બીજી તરફ આ માફિયા રાજ દ્વારા માસિક કરોડો રૂપિયાની લાંચ ઉચ્ચ અધિકારીઓના ખિસ્સામાં પહોંચે છે.
બ) કંપનીઓના શાહી ખર્ચ અને ખોટા નુકસાન
સરકારી તેલ કંપનીઓ (IOCL, BPCL, HPCL) જે નુકસાનનું રડણ રડે છે, તેમના ઉચ્ચ અધિકારીઓના શાહી ખર્ચાઓ, પ્રચાર ઝુંબેશ અને ફિઝૂલખર્ચી પર કોઈ રોકટોક નથી. ભ્રષ્ટાચારની સ્થિતિ એવી છે કે ગેસની આયાત (Import) અને ટ્રાન્સપોર્ટેશનના કોન્ટ્રાક્ટ મનપસંદ કોર્પોરેટ મિત્રોને ઊંચી કિંમતે આપવામાં આવે છે, જેનું કમિશન અંદરોઅંદર અધિકારીઓ અને રાજકીય આકાઓ વચ્ચે વહેંચાય છે. આ આંતરિક ભ્રષ્ટાચાર અને ઓવર-પ્રાઈસિંગનો બોજ આખરે ગેસ સિલિન્ડરના ભાવ વધારીને જનતા પાસેથી વસૂલવામાં આવે છે.
6. જનતાનો આક્રોશ અને વિપક્ષની નિષ્ક્રિયતા
ગેસ સિલિન્ડરના ભાવમાં આ વધારા બાદ સોશિયલ મીડિયા પર જનતાનો ગુસ્સો ફાટી નીકળ્યો છે. લોકો કહી રહ્યા છે કે "અચ્છે દિન" નો નારો આપીને સત્તા પર આવેલી સરકારે ગરીબોના મોંમાંથી કોળિયો પણ છીનવી લીધો છે. જનતા પૂછી રહી છે કે જે નેતાઓ 2014 પહેલા 400 રૂપિયાના સિલિન્ડર પર રસ્તાઓ પર સિલિન્ડર માથા પર ઉપાડીને નાચતા હતા, તેઓ આજે 950 રૂપિયાનો સિલિન્ડર થવા પર કેમ મૌન છે?
રાજકીય વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે દેશમાં વિરોધ પક્ષો પણ જનતાના આ મૂળભૂત વ્યુહાત્મક મુદ્દા પર કોઈ મોટું અને સંગઠિત આંદોલન ચલાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. માત્ર નિવેદનો જાહેર કરવાથી સરકાર પર કોઈ અસર થતી નથી. જ્યાં સુધી મોંઘવારી અને ભ્રષ્ટાચાર સામે દેશવ્યાપી લોક આંદોલન શરૂ નહીં થાય, ત્યાં સુધી કોર્પોરેટ કંપનીઓ અને સરકાર આ જ રીતે જનતાનું લોહી ચૂસતી રહેશે.
આજથી લાગુ થઈ રહેલા આ નવા દરો એ વાતનો પુરાવો છે કે સરકાર જનકલ્યાણના (વેલ્ફેર સ્ટેટ) પોતાના બંધારણીય કર્તવ્યમાંથી સંપૂર્ણપણે પાછળ હટી ગઈ છે અને દેશને કોર્પોરેટ માફિયાઓના ભરોસે છોડી દેવામાં આવ્યો છે. જો ભાવ પર તાત્કાલિક નિયંત્રણ લાવવામાં નહીં આવે તો દેશની અડધાથી વધુ વસ્તી ગરીબી રેખા નીચે ધકેલાઈ જશે.
