ઇન્ટરનેશનલ ડેસ્ક: વિશેષ અહેવાલ

શનિવાર, ૬ જૂન ૨૦૨૬

પશ્ચિમ એશિયા (મધ્ય પૂર્વ) નો વિસ્તાર ફરી એકવાર ભયાનક અને વ્યાપક પ્રાદેશિક યુદ્ધના આરે પહોંચી ગયો છે. વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા રાજદ્વારી પ્રયાસો અને પાકિસ્તાનની કથિત મધ્યસ્થીમાં થઈ રહેલી શાંતિ વાટાઘાટોની પૃષ્ઠભૂમિ હોવા છતાં, છેલ્લા ૨૪ કલાક દરમિયાન અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સીધા સૈન્ય સંઘર્ષે સ્થિતિને અત્યંત વિસ્ફોટક બનાવી દીધી છે. અમેરિકા દ્વારા હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) નજીક ઈરાની સૈન્ય મથકો પર બોમ્બમારો અને તેના જવાબમાં ઈરાન તરફથી અખાતી દેશોમાં (કુવૈત અને બહેરીન) આવેલા અમેરિકી અને સાથી દેશોના ઠેકાણાઓ પર બેલેસ્ટિક મિસાઈલોના પ્રહારથી સમગ્ર ક્ષેત્રની સુરક્ષા વ્યવસ્થા હચમચી ગઈ છે.

એક તરફ અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દાવો કરી રહ્યા છે કે તેમણે ઈરાનની કમર તોડી નાખી છે, તો બીજી તરફ અમેરિકી ઈન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓ અને જાણીતા આંતરરાષ્ટ્રીય સામયિકો ટ્રમ્પના આ દાવાઓને નકારી રહ્યા છે. આ લોહિયાળ સંઘર્ષની સાથે જ લેબનોનમાં ઈઝરાયેલી આક્રમકતા પણ ચરમસીમાએ પહોંચી ગઈ છે જ્યાં માસૂમ બાળકો અને રાહત કાર્યકરો સહિત ડઝનબંધ લોકો હવાઈ હુમલાનો ભોગ બન્યા છે.

1. સૈન્ય સંઘર્ષની વિગતો: અમેરિકાનો ગોરોક અને કશમ પર હુમલો

અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) દ્વારા જારી કરાયેલા કટોકટીના નિવેદન અનુસાર, અમેરિકી વાયુસેના અને નૌકાદળે એક સંયુક્ત ઓપરેશન દરમિયાન ઈરાનની અત્યંત સંવેદનશીલ સૈન્ય સ્થાપનોને નિશાન બનાવ્યા હતા. અમેરિકી અધિકારીઓનો દાવો છે કે આ કાર્યવાહી "રક્ષણાત્મક અને શિક્ષાત્મક" પ્રકારની હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ માર્ગો અને અમેરિકી દળોનું રક્ષણ કરવાનો હતો.

હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પર ડ્રોન તોડી પાડવાથી વિવાદ શરૂ થયો

સેન્ટકોમના જણાવ્યા અનુસાર, વિવાદ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે ઈરાનના ચાર અત્યાધુનિક આત્મઘાતી હુમલાખોર ડ્રોન (Kamikaze Drones) આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પર ઉડાન ભરી રહ્યા હતા અને અમેરિકી યુદ્ધ જહાજોની ખૂબ નજીક પહોંચી ગયા હતા. જોખમને પારખીને અમેરિકી સંરક્ષણ પ્રણાલીએ આ ચારેય ઈરાની ડ્રોનને હવામાં જ નષ્ટ કરી દીધા હતા.

આ ઘટનાના તરત જ બાદ, ભવિષ્યમાં આવા કોઈ પણ ઈરાની હવાઈ હુમલાને અગાઉથી રોકવા માટે, અમેરિકી લડાયક વિમાનોએ ઈરાનના વ્યૂહાત્મક ટાપુઓ ગોરોક અને કશમ પર સ્થિત ઈરાની રડાર સાઇટ્સ પર ભારે બોમ્બમારો કર્યો હતો. આ રડાર સાઇટ્સને ઈરાની દરિયાકાંઠાના સંરક્ષણનું હૃદય માનવામાં આવે છે, જે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં અમેરિકી અને આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખે છે.

2. ઈરાનનો ભયાનક જવાબી હુમલો: કુવૈત અને બહેરીન પર બેલેસ્ટિક મિસાઈલોનો વરસાદ

અમેરિકાના આ હવાઈ હુમલાના જવાબમાં ઈરાનના ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ પરંપરાગત કડક વલણ અપનાવીને ગણતરીના કલાકોમાં મોટા જવાબી ઓપરેશનની શરૂઆત કરી દીધી હતી. ઈરાને જાહેરાત કરી કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની નજીક "દુશ્મનના ઠેકાણાઓ" ને નિશાન બનાવવા માટે તેના મિસાઈલ દળોએ અનેક બેલેસ્ટિક મિસાઈલો છોડી છે.

કુવૈત અને બહેરીનમાં અમેરિકી મથકોને નિશાન બનાવાયા

અમેરિકી સુરક્ષા સૂત્રો અને સેન્ટકોમે પુષ્ટિ કરી છે કે ઈરાને અખાતમાં હાજર અમેરિકી સૈન્ય મથકો અને સ્થાપનોને નિશાન બનાવવા માટે 7 અત્યાધુનિક બેલેસ્ટિક મિસાઈલો છોડી હતી. આ મિસાઈલો મુખ્યત્વે કુવૈત અને બહેરીન તરફ વાળવામાં આવી હતી, જ્યાં અમેરિકી દળોના મોટા કેન્દ્રો આવેલા છે.

અમેરિકી પેટ્રિઅટ મિસાઈલ ડિફેન્સ સિસ્ટમે (Patriot Missile Defense System) આ હુમલા દરમિયાન સતર્કતા દર્શાવી હતી:

- છ મિસાઈલ હવામાં જ નષ્ટ કરાઈ: અમેરિકી એન્ટી-મિસાઈલ સિસ્ટમે આ સાતમાંથી 6 ઈરાની બેલેસ્ટિક મિસાઈલોને હવામાં જ (Mid-Air Interception) સફળતાપૂર્વક તોડી પાડી હતી.

- સાતમી મિસાઈલ લક્ષ્ય સુધી પહોંચવામાં નિષ્ફળ: સેન્ટકોમના જણાવ્યા અનુસાર, સાતમી ઈરાની મિસાઈલ ટેકનિકલ ખામી અથવા અમેરિકી જામિંગ સિસ્ટમને કારણે તેના લક્ષ્ય સુધી પહોંચતા પહેલા જ નિષ્ફળ થઈને પડી ગઈ હતી. આ હુમલામાં કોઈ મોટા જાનમાલના નુકસાનના અહેવાલ નથી, પરંતુ અખાતી દેશોમાં ફફડાટ ફેલાઈ ગયો છે.

3. પ્રમુખ ટ્રમ્પના દાવા વિરુદ્ધ અમેરિકી ઈન્ટેલિજન્સના અહેવાલો: હકીકત શું છે?

આ સૈન્ય કાર્યવાહી બાદ વોશિંગ્ટનમાં મીડિયા સાથે વાત કરતા અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હંમેશ મુજબ અત્યંત આક્રમક અને વિજયી વલણ અપનાવ્યું હતું. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકી હવાઈ હુમલા અને કડક આર્થિક પ્રતિબંધોએ ઈરાનના સૈન્ય માળખાને નેસ્તનાબૂદ કરી દીધું છે.

ટ્રમ્પનો દાવો: ઈરાન પાસે માત્ર 22 ટકા મિસાઈલ શક્તિ બાકી

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પ્રમુખ કાર્યાલયમાંથી જારી કરેલા નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે:

"અમારા તાજેતરના હુમલાઓ પછી ઈરાનની મિસાઈલ અને રક્ષણાત્મક ક્ષમતાઓ સંપૂર્ણપણે લકવાગ્રસ્ત થઈ ગઈ છે. અમારા ઈન્ટેલિજન્સના પ્રારંભિક અહેવાલો દર્શાવે છે કે ઈરાન હવે કોઈ લાંબુ યુદ્ધ લડવાની સ્થિતિમાં નથી રહ્યું. તેની પાસે તેના મૂળ મિસાઈલ શસ્ત્રોનો હવે માત્ર ૨૧ થી ૨૨ ટકા હિસ્સો જ બાકી બચ્યો છે. બાકીનું બધું કાં તો નષ્ટ થઈ ગયું છે અથવા નકામું કરી દેવામાં આવ્યું છે."

ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સનો સનસનાટીભર્યો ખુલાસો: શું ટ્રમ્પનો દાવો ખોટો છે?

જો કે, પ્રમુખ ટ્રમ્પના આ મોટા દાવાના થોડા જ કલાકો બાદ અમેરિકાના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અખબાર 'ધ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ' (The New York Times) એ અમેરિકી ઈન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓના આંતરિક સૂત્રો પાસેથી મળેલી માહિતીના આધારે એક વૈકલ્પિક અને ચોંકાવનારો અહેવાલ પ્રકાશિત કર્યો છે.

ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકી ઈન્ટેલિજન્સ સમુદાય પ્રમુખ ટ્રમ્પના આ મૂલ્યાંકન સાથે સહમત નથી. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે:

- 30 મિસાઈલ સાઇટ્સ ફરી સક્રિય: ઈરાન પર અગાઉ થયેલા હુમલાઓ છતાં, ઈરાની ઈજનેરો અને રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે તેમની કુલ ૩૩ મિસાઈલ સાઇટ્સમાંથી ૩૦ સાઇટ્સને ફરીથી સંપૂર્ણ રીતે સક્રિય કરી દીધી છે.

- 70 ટકા ભંડાર હજુ પણ સુરક્ષિત: ઈન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓનું માનવું છે કે ઈરાનનો અસલી મિસાઈલોનો ભંડાર (Missile Stockpile) હજુ પણ મોટા પાયે સુરક્ષિત છે અને ઈરાન પાસે તેની મિસાઈલ શક્તિનો લગભગ ૭૦ ટકા હિસ્સો બિલકુલ સહી સલામત અને તૈયાર સ્થિતિમાં હાજર છે.

રાજકીય વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે ટ્રમ્પનું આ નિવેદન જમીની હકીકત કરતાં "રાજકીય નેરેટિવ અને ડેમેજ કંટ્રોલ" નો પ્રયાસ વધુ જણાય છે.

4. છેલ્લા ૨૪ કલાકના પાંચ મોટા અને સૌથી મહત્વના આંતરરાષ્ટ્રીય અપડેટ્સ

આ સૈન્ય સંઘર્ષની સમાંતર, વૈશ્વિક ફલક પર પાંચ એવી મહત્વની પ્રગતિ થઈ છે જે પશ્ચિમ એશિયાના ભવિષ્યને નક્કી કરશે:

અ) ટ્રમ્પ અને ઈરાની સર્વોચ્ચ નેતાની સંભવિત મુલાકાત અને ગુપ્ત સૈન્ય યોજના

અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વધુ એક મોટું નિવેદન આપતા કહ્યું છે કે જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કોઈ વ્યાપક અને ટકાઉ શાંતિ કરાર થઈ જાય, તો તેઓ ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતોલ્લાહ અલી ખામેનીને સીધા મળવા તૈયાર છે. આ સાથે જ ટ્રમ્પે એક ભયાનક રહસ્ય પરથી પડદો ઉઠાવતા ખુલાસો કર્યો કે અમેરિકી વહીવટીતંત્રે ઈરાનના ઉચ્ચ સ્તરે સંવર્ધિત યુરેનિયમ (Enriched Uranium) ના ભંડારને પોતાના કબજામાં લેવા માટે અમેરિકી સ્પેશિયલ ફોર્સિસને સીધા ઈરાન મોકલવાની સૈન્ય યોજના પર ગંભીરતાથી વિચાર કર્યો હતો. જો કે, આ મિશનમાં સામેલ અમેરિકી સૈનિકોના જીવના ભારે જોખમ અને ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધ ફાટી નીકળવાના ડરથી આ યોજનાને છેલ્લી ઘડીએ રદ કરવામાં આવી હતી.

બ) ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતાનું મોટું પગલું: 2000 થી વધુ કેદીઓની માફી

તેહરાનથી આવી રહેલા અહેવાલો અનુસાર, ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતોલ્લાહ અલી ખામેનીએ એક વિશેષ શાહી ફરમાન જારી કરીને દેશની વિવિધ જેલોમાં બંધ ૨,૦૦૦ થી વધુ કેદીઓની માફી અથવા તેમની સજામાં મોટા ઘટાડાને મંજૂરી આપી દીધી છે. જો કે, ઈરાની ન્યાયતંત્રે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ માફી એવા કેદીઓને લાગુ પડશે નહીં જેઓ વિદેશી એજન્સીઓ માટે જાસૂસી (Espionage), તોડફોડ અને ઈરાનની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સામેના ગંભીર ગુનાઓમાં સંડોવાયેલા જોવા મળ્યા છે. આ પગલાને દેશની આંતરિક સ્થિતિ શાંત રાખવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.

જ) યુદ્ધવિરામ વાટાઘાટો છતાં લેબનોનમાં ઈઝરાયેલનો ક્રૂર બોમ્બમારો ચાલુ

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચાલી રહેલા યુદ્ધવિરામના પ્રયાસો અને રાજદ્વારી દબાણને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દઈને, ઈઝરાયેલની નેતન્યાહૂ સરકારે દક્ષિણ લેબનોન પર પોતાના હવાઈ હુમલાઓનો સિલસિલો ચાલુ રાખ્યો છે. છેલ્લા ૨૪ કલાક દરમિયાન દક્ષિણ લેબનોનના અનેક રહેણાંક વિસ્તારોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા, જેના પરિણામે ઓછામાં ઓછા ચાર નાગરિકોના ઘટનાસ્થળે જ મોત નીપજ્યા હતા જ્યારે ડઝનબંધ અન્ય લોકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા. સ્થાનિક હોસ્પિટલોમાં કટોકટી જાહેર કરવામાં આવી છે.

દ) અમેરિકી પ્રતિબંધોની અસર: ઈરાનના તેલ નિકાસમાં 84 ટકાનો ઐતિહાસિક ઘટાડો

વૈશ્વિક શિપિંગ પર નજર રાખતી સંસ્થા 'લોયડ્સ લિસ્ટ' (Lloyd's List) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકી આર્થિક પ્રતિબંધોના કડક પહેરાને કારણે મે મહિનામાં ઈરાનના કાનૂની ક્રૂડ ઓઈલ (Crude Oil) ની નિકાસમાં ૮૪ ટકાનો રેકોર્ડ ઘટાડો નોંધાયો છે. આ આર્થિક નુકસાન અને અમેરિકી નૌકાદળની કાર્યવાહીથી બચવા માટે ઈરાને હવે પોતાની વ્યૂહરચના બદલી નાખી છે. ઈરાન હવે તેલના સપ્લાય માટે મોટા ટેન્કરો (VLCC) ને બદલે નાના જહાજોનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે જેથી તે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રોમાં અમેરિકી રડારોની નજરોથી બચીને ગુપ્ત રીતે તેલ વેચી શકે.

હ) ઈઝરાયેલ વિરૂદ્ધ આયર્લેન્ડનું મોટું રાજદ્વારી એક્શન: મંત્રીઓના દેશમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ

યુરોપિયન દેશ આયર્લેન્ડે ફિલિસ્તિનિઓ વિરૂદ્ધ ઈઝરાયેલના ચાલી રહેલા નરસંહાર અને આક્રમક નિવેદનો પર કડક વલણ અપનાવતા ઈઝરાયેલના બે અત્યંત કટ્ટરપંથી અને દક્ષિણપંથી મંત્રીઓ—ગૃહ મંત્રી ઇતામાર બેન-ગવીર અને નાણા મંત્રી બેઝાલેલ સ્મોટ્રિચ—પર પોતાના દેશમાં પ્રવેશવા પર કાયમી પ્રતિબંધ લગાવી દીધો છે. આઇરિશ સરકારે તેના સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે આ બંને ઈઝરાયેલી નેતાઓના વંશીય નિવેદનોએ ગાઝા અને વેસ્ટ બેંકમાં ફિલિસ્તિનિઓ વિરૂદ્ધ નફરત, હિંસા અને માનવાધિકારોના ઉલ્લંઘનને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે, તેથી તેમને આયર્લેન્ડની ધરતી પર પગ મૂકવાની મંજૂરી આપી શકાય નહીં.

5. ૨.૨૯ લાખ કરોડ રૂપિયાની ફ્રીઝ કરાયેલી સંપત્તિ: અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ મંત્રણામાં અસલી અવરોધ

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની પરોક્ષ વાટાઘાટોની નિષ્ફળતા અને તાજેતરના સૈન્ય હુમલાઓ પાછળનું સૌથી મોટું આર્થિક કારણ હવે સામે આવ્યું છે. સીએનએન (CNN) ના એક વિશેષ સંશોધનાત્મક અહેવાલ અનુસાર, બંને દેશો વચ્ચે સૂચિત શાંતિ કરાર ત્યાં સુધી અંતિમ સ્વરૂપ લઈ શકશે નહીં જ્યાં સુધી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઈરાનની ફ્રીઝ કરાયેલી સંપત્તિ બહાલ ન કરે.

ઈરાનની 24 બિલિયન ડોલરની માંગ, દડો ટ્રમ્પના કોર્ટમાં

અમેરિકાએ ઈરાનની લગભગ ૨૪ બિલિયન ડોલર (પાકિસ્તાની/ભારતીય ચલણમાં આશરે ૨.૨૯ લાખ કરોડ રૂપિયા) ની સંપત્તિ વિવિધ વૈશ્વિક બેંકોમાં ફ્રીઝ (જપ્ત) કરી રાખી છે. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતાના વરિષ્ઠ સૈન્ય સલાહકાર અને ભૂતપૂર્વ રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ ચીફ મોહસેન રઝાઈએ વર્તમાન સ્થિતિ પર ટિપ્પણી કરતા કહ્યું:

"અમેરિકા સાથેની શાંતિ વાટાઘાટો આ સમયે સંપૂર્ણપણે મડાગાંઠનો (ડેડલોક) ભોગ બની ગઈ છે. આ મડાગાંઠને ઉકેલવી હવે સંપૂર્ણપણે પ્રમુખ ટ્રમ્પના હાથમાં છે. અમે અમારું વલણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે, હવે દડો ટ્રમ્પના કોર્ટમાં છે."

સીએનએનના અહેવાલ મુજબ, ઈરાનની માંગ છે કે જેવા બંને દેશો વચગાળાના કરાર પર હસ્તાક્ષર કરે, અમેરિકાએ તરત જ પ્રથમ હપ્તા તરીકે ૧૨ બિલિયન ડોલર મુક્ત કરવા જોઈએ, અને બાકીના ૧૨ બિલિયન ડોલર કરારના આગામી તબક્કાના અમલીકરણ પછી રિલીઝ કરવામાં આવે. બીજી તરફ, અમેરિકી સુરક્ષા અધિકારીઓ અને પેન્ટાગોનને ગંભીર ચિંતા છે કે જો આ તબક્કે ઈરાનને આટલી મોટી રકમ પૂરી પાડવામાં આવે, તો ઈરાન પરનું આર્થિક દબાણ સમાપ્ત થઈ જશે અને તે આ રકમનો મોટો હિસ્સો પોતાના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને પ્રાદેશિક પ્રોક્સીઓ (હિઝબુલ્લાહ અને હુથીઓ) ને મજબૂત કરવા માટે વાપરશે.

6. લેબનોનમાં ઈઝરાયેલી બર્બરતા: તાજેતરના હુમલામાં મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલર અને બાળકો સહિત 21 ના મોત

પશ્ચિમ એશિયાના આ સમગ્ર વિવાદનું સૌથી દુખદ પાસું લેબનોન છે, જ્યાં નિર્દોષ નાગરિકો સતત પોતાનો જીવ ગુમાવી રહ્યા છે. લેબનોનની સત્તાવાર સમાચાર એજન્સી 'NNA' ને ટાંકીને સીએનએન એ જણાવ્યું કે શુક્રવારે દક્ષિણ લેબનોન પર થયેલા ઈઝરાયેલી હવાઈ હુમલામાં ૨૧ લોકો માર્યા ગયા હતા.

રાહત કાર્યકરો અને બાળકોને જાણી જોઈને નિશાન બનાવવાનો આક્ષેપ

માર્યા ગયેલા લોકોમાં એક સ્થાનિક મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલના પ્રતિષ્ઠિત સભ્ય, બે માસૂમ સીરિયન શરણાર્થી બાળકો અને સૌથી દુખદ રીતે એક તબીબી કર્મચારી (પેરામેડિક) સામેલ છે જે ઈઝરાયેલના બોમ્બમારા પછી ઘાયલોને તબીબી સહાય પહોંચાડવા અને બચાવવા માટે ઘટનાસ્થળે ગયો હતો.

લેબનોનના આરોગ્ય મંત્રાલયે આ ઘટના સામે ઉગ્ર વિરોધ નોંધાવ્યો છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને હસ્તક્ષેપ કરવા અપીલ કરી છે. આરોગ્ય મંત્રાલયે તેના નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે ઈઝરાયેલ દ્વારા જાણી જોઈને તબીબી સ્ટાફ, એમ્બ્યુલન્સ અને રાહત કાર્યકરોને નિશાન બનાવવા એ જિનીવા કન્વેન્શન અને ઇન્ટરનેશનલ હ્યુમેનિટેરિયન લો (International Humanitarian Law) નું ખુલ્લું અને સૌથી ગંભીર ઉલ્લંઘન છે, જેને કોઈ પણ સંજોગોમાં સૈન્ય સંરક્ષણ કહી શકાય નહીં.

પશ્ચિમ એશિયાની વર્તમાન સ્થિતિ દર્શાવે છે કે હવે યુદ્ધ માત્ર નિવેદનો પૂરતું મર્યાદિત નથી રહ્યું પરંતુ તે જમીન, હવા અને સમુદ્રમાં ફેલાઈ ગયું છે. જો અમેરિકા ઈરાનની ફ્રીઝ થયેલી સંપત્તિ પર નરમાઈ નહીં દર્શાવે અને ઈરાનના મિસાઈલ હુમલાઓનો સિલસિલો નહીં અટકે, તો આવનારા દિવસો સમગ્ર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા અને શાંતિ માટે વિનાશક સાબિત થઈ શકે છે.