ચુકાદાની વિગતો: ન્યાયાધીશ બી.વી. નાગાર્જુન અને ન્યાયાધીશ સતીશ ચંદ્ર શર્માની આગેવાની હેઠળની સુપ્રીમ કોર્ટની બે જજોની બેન્ચે 10 જુલાઈ, 2025 ના રોજ એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો, જેમાં પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટના ચુકાદાને રદ કરવામાં આવ્યો કે પત્નીની સંમતિ વિના ટેલિફોન વાતચીત રેકોર્ડ કરવી એ તેના ગોપનીયતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન છે અને તેને કૌટુંબિક અદાલતમાં પુરાવા તરીકે રજૂ કરી શકાતી નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે તેના ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું કે આવા રેકોર્ડિંગ વૈવાહિક વિવાદના કેસોમાં પુરાવા તરીકે સ્વીકાર્ય હોઈ શકે છે, કારણ કે તે બંધારણની કલમ 21 હેઠળ ગોપનીયતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરતા નથી અને પુરાવા કાયદાની કલમ 122 હેઠળ પતિ અને પત્ની વચ્ચે ગોપનીયતાના અધિકારને અસર કરતા નથી. કોર્ટે કહ્યું: “પુરાવા કાયદાની કલમ 122 પતિ અને પત્ની વચ્ચે ગોપનીયતાના અધિકારને સંપૂર્ણ રક્ષણ પૂરું પાડતી નથી. આ કલમ ફક્ત એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે કોઈ પણ પક્ષને તેના જીવનસાથી વિરુદ્ધ જુબાની આપવા માટે ફરજ પાડવામાં ન આવે, પરંતુ પુરાવા તરીકે ગુપ્ત રેકોર્ડિંગ રજૂ કરવા પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી. કોર્ટે વધુમાં કહ્યું કે આવા રેકોર્ડિંગ પક્ષકારોને ન્યાયી સુનાવણી પૂરી પાડશે, સંબંધિત તેઓ પુરાવા રજૂ કરવાની અને પોતાનો કેસ અસરકારક રીતે રજૂ કરવાની તક પૂરી પાડે છે, જે ન્યાય પ્રાપ્તિ માટે જરૂરી છે. કોર્ટનો તર્ક: સુપ્રીમ કોર્ટે તેના ચુકાદામાં ગોપનીયતા અને ન્યાય વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. બેન્ચે સ્વીકાર્યું કે જો આવા રેકોર્ડિંગ્સને પુરાવા તરીકે સ્વીકારવામાં આવે છે, તો તે ઘરેલું સુમેળને અસર કરી શકે છે અને જીવનસાથીઓ વચ્ચે જાસૂસીને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. જો કે, કોર્ટે એમ પણ કહ્યું: "જો પતિ-પત્નીનો સંબંધ એવા તબક્કે પહોંચે છે જ્યાં તેઓ એકબીજાની જાસૂસી કરવા માટે મજબૂર થાય છે, તો આ પોતે જ તૂટેલા સંબંધની નિશાની છે. આવા કિસ્સામાં, ન્યાયના અધિકાર કરતાં ગોપનીયતાના અધિકારને પ્રાથમિકતા આપવી યોગ્ય નથી." કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ગોપનીયતાનો અધિકાર સંપૂર્ણ નથી અને તેને ન્યાયી સુનાવણીના અધિકાર સાથે સંતુલિત કરવો જોઈએ. પુરાવા કાયદાની કલમ 122 હેઠળ, જીવનસાથીઓ વચ્ચેની ગુપ્તતા ફક્ત એટલી હદે સુરક્ષિત છે કે તે ન્યાયના માર્ગમાં દખલ ન કરે. કેસની પૃષ્ઠભૂમિ: આ નિર્ણય પંજાબ અને હરિયાણા હાઇકોર્ટના નિર્ણયને પડકારતી સ્પેશિયલ લીવ પિટિશનના પ્રતિભાવમાં આવ્યો હતો. હાઇકોર્ટ સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે પત્નીની સંમતિ વિના ટેલિફોન વાતચીત રેકોર્ડ કરવી એ તેના મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે, ખાસ કરીને ગોપનીયતાના અધિકારનું. હાઈકોર્ટના જજ જસ્ટિસ લિસા ગિલે હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955 ની કલમ 13 હેઠળ છૂટાછેડાના કેસમાં ચુકાદો આપ્યો હતો કે આવા રેકોર્ડિંગને ફેમિલી કોર્ટમાં પુરાવા તરીકે સ્વીકાર્ય ન હોઈ શકે. આ કેસમાં, પતિએ ગુપ્ત રીતે તેની પત્નીની ટેલિફોન વાતચીત રેકોર્ડ કરી હતી અને છૂટાછેડાના કેસમાં પુરાવા તરીકે રજૂ કરી હતી. હાઈકોર્ટે તેને અસ્વીકાર્ય જાહેર કર્યું હતું, પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્ણયને ઉલટાવી દીધો હતો અને કહ્યું હતું કે આવા રેકોર્ડિંગને કાયદેસર રીતે પુરાવા તરીકે રજૂ કરી શકાય છે, જો તે કેસના તથ્યો સાથે સુસંગત હોય. સામાજિક અને કાનૂની અસરો: આ ચુકાદાએ કાનૂની અને સામાજિક બંને સ્તરે નવી ચર્ચા જગાવી છે. એક તરફ, કાનૂની નિષ્ણાતોએ આ નિર્ણયની પ્રશંસા કરતા કહ્યું કે તે ફેમિલી કોર્ટમાં ન્યાય મેળવવાની સુવિધા આપશે, ખાસ કરીને એવા કેસોમાં જ્યાં ઘરેલુ હિંસા અથવા છેતરપિંડીના આરોપો હોય. એક વરિષ્ઠ વકીલે કહ્યું: "આ નિર્ણય ન્યાયની પ્રક્રિયાને મજબૂત બનાવે છે. જો કોઈ પક્ષ જો કોઈ જીવનસાથી પોતાના જીવનસાથીના વર્તનના પુરાવા રજૂ કરવા માંગે છે, તો તેને તેમ કરવાનો અધિકાર હોવો જોઈએ." બીજી બાજુ, ગોપનીયતાના હિમાયતીઓએ આ નિર્ણય પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે તે જીવનસાથીઓ વચ્ચેનો વિશ્વાસ નબળો પાડશે અને ઘરેલુ જાસૂસીને પ્રોત્સાહન આપશે. એક X-પોસ્ટે કહ્યું: "સુપ્રીમ કોર્ટનો આ નિર્ણય ગોપનીયતાના અધિકાર માટે એક આંચકો છે. શું આપણે હવે આપણા પોતાના ઘરોમાં સુરક્ષિત નહીં રહીએ?" નિષ્કર્ષ: સુપ્રીમ કોર્ટનો આ નિર્ણય એક સીમાચિહ્નરૂપ છે, જે વૈવાહિક વિવાદના કેસોમાં પુરાવાના ધોરણને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરે છે. તે ફક્ત કૌટુંબિક અદાલતો માટે એક નવો માર્ગ ખોલે છે, પરંતુ ગોપનીયતાના અધિકાર અને ન્યાયની માંગણીઓ વચ્ચે નાજુક સંતુલન પણ બનાવે છે. જો કે, આ નિર્ણયે સામાજિક અને નૈતિક પ્રશ્નો પણ ઉભા કર્યા છે કે શું કાનૂની પુરાવા માટે ઘરેલુ સંબંધોની ગુપ્તતાનું બલિદાન આપી શકાય? જેમ કે એક કાનૂની વિશ્લેષકે કહ્યું: "આ નિર્ણય કાયદાની નજરમાં યોગ્ય હોઈ શકે છે, પરંતુ તે ઘરેલુ સંબંધોમાં વિશ્વાસને અસર કરશે. ગોપનીયતા અને ન્યાય વચ્ચેના નવા સામાજિક કરાર તરફ આગળ વધવાનો સમય આવી ગયો છે." આ કેસ હવે કાનૂની અને તે સામાજિક ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય બની ગયો છે, અને તેની અસરો આવનારા વર્ષોમાં જોવા મળશે. સ્ત્રોત: ધ હિન્દુ: ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ: ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા: બાર અને બેન્ચ: એક્સ-પોસ્ટ્સ:
