અસ્લાફ (પૂર્વજો) માં અધ્યયનનો શોખ (શૌક-એ-મુતાલા) અને સમયના મહત્વની એવી સ્થિતિ હતી કે પગપાળા ચાલતી વખતે પણ પુસ્તકનું વાંચન ચાલુ રહેતું. ઇબ્ન અલ-આબનૂસી કહે છે કે અલ્લામા ખતીબ બગદાદી ؒ પગપાળા ચાલતા હોય ત્યારે હાથમાં પુસ્તક લઈને તેનું અધ્યયન કરી રહ્યા હોય છે. (સિયર અલામ અન-નુબલા, ૧૮: ૨૯૧)
વ્યાકરણ (નહ્વ)ના એક અજોડ વિદ્વાન અલ્લામા અહમદ બિન યહ્યા, જેઓ 'થઅલબ' નામે પ્રખ્યાત છે, તેમને તો આ શોખ ખૂબ જ મોંઘો પડ્યો. તેઓ વાંચનના ભારે શોખીન હતા અને બહેરાશનો શિકાર હતા, તેથી તેમને ઊંચું સંભળાતું હતું. એક વખત શુક્રવારના દિવસે અસ્રની નમાઝ પઢીને જામી મસ્જિદમાંથી નીકળ્યા તો હંમેશ મુજબ પુસ્તક ખોલ્યું અને ચાલતા ચાલતા વાંચવામાં મગ્ન થઈ ગયા. રસ્તામાં ઘોડાએ લાત મારી (દુલત્તી ઝાડી દીધી); નજીકમાં જ એક ઊંડો ખાડો હતો, તેઓ તેમાં જઈ પડ્યા. તેમને મગજ પર ઈજા થઈ; આ જ હાલતમાં તેમને ઘરે લઈ જવામાં આવ્યા પરંતુ બીજા જ દિવસે આ પુસ્તકપ્રેમી (આશિક-એ-કુતુબ) અવસાન પામ્યા!
(ઇબ્ન ખલ્લિકાન, વફયાત અલ-અયાન, ૧: ૧૦૪)
[પસંદગી અને અનુવાદ: તાહિર ઇસ્લામ અસ્કરી]
