*બેગમની ગ્રામર (વ્યાકરણ)*
અકસ્માતે મારા હાથમાંથી ગ્લાસ છટકી ગયો અને ભોંય પર પડીને તૂટી ગયો.
બેગમે તીરની જેમ આક્ષેપ ફેંક્યો:
“તમે હંમેશા ગ્લાસ તોડી નાખો છો!”
જો કે આ પહેલા મારાથી માત્ર એક જ ગ્લાસ તૂટ્યો હતો, અને તે પણ અમારા લગ્નના શરૂઆતના દિવસોમાં, એટલે કે આજથી આશરે પંદર વર્ષ પહેલાં.
શું પંદર વર્ષમાં કોઈ ઘટના બે વાર બને તો તેને “હંમેશા” કહી શકાય?
પરંતુ સ્ત્રી સહજ લોજિકનું પોતાનું જ માપદંડ હોય છે.
વળી, આ “હંમેશા” હોવાનો આક્ષેપ મારા પર માત્ર ગ્લાસ તોડવાના સંદર્ભમાં જ નથી લગાવવામાં આવ્યો.
આ જ તહોમતનામું મારા પર બીજી કેટલીય માસૂમ હરકતોના સંબંધમાં પણ લાગી ચૂક્યું છે.
“તમે બાથરૂમનો નળ હંમેશા ખુલ્લો છોડી દો છો!”
જો કે આ ભૂલ પંદર વર્ષમાં કદાચ ત્રણ કે ચાર વાર જ થઈ હશે.
“તમે હંમેશા કબાટની ચાવી ખોવી નાખો છો!”
આ ગુનો માત્ર એક જ વાર થયો હતો.
“તમે હંમેશા કારમાં પેટ્રોલ પુરાવવાનું ભૂલી જાઓ છો!”
આવો અકસ્માત એક વાર પણ થયો ન હતો, માત્ર પેટ્રોલ અટકી જવા પર બેગમ સાહેબાને શંકા ગઈ કે પેટ્રોલ ખતમ થઈ ગયું છે.
પરંતુ ના, મોહતરમા “હંમેશા” શબ્દ માત્ર આદતવશ ઉપયોગ નથી કરતા.
જો એવું હોત તો કેટલાક એવા પ્રસંગો પણ છે જ્યાં આ શબ્દ કાયદેસર રીતે વાપરી શકાય અને વાપરવો જોઈએ, પરંતુ તાકાત (مجال) છે કે બેગમ સાહેબા તેને જીભ પર લાવે!
દાખલા તરીકે, દર મહિનાની પહેલી તારીખે આખી વિગતવાર સેલરી બેગમના હાથમાં સોંપી દઉં છું, પણ આજ સુધી આ શરીફઝાદીના મોઢેથી આ પ્રશંસા નથી સાંભળી, એવું ક્યારેય નથી નીકળ્યું કે “તમે હંમેશા સેલરી લાવીને મારા હાથમાં મૂકી દો છો.”
બલ્કે આ બાબતમાં કંઈક કહે છે તો તે આ છે:
"હે ભગવાન! ક્યારે મહિનો પૂરો થાય અને બે પૈસાનું મોઢું જોવા મળે!"
તે જ રીતે મારો નિયમ રહ્યો છે કે બેગમને દર અઠવાડિયે એક નવી ફિલ્મ બતાવવા સિનેમા લઈ જાઉં છું, પણ તાકાત છે કે આ “હંમેશા” હોવાનો તેમને ખ્યાલ પણ આવ્યો હોય!
બલ્કે ઉલટી ફરિયાદ કરે છે:
“હાય! ફિલ્મ જોયાને આખું અઠવાડિયું થવા આવ્યું!”
ભગવાન જાણે આ વિષય પર પોતાના મનપસંદ શબ્દ “હંમેશા” ને કેવી રીતે ગળી જાય છે!
એક દિવસ ડ્રોઈંગ રૂમમાં બેસીને સિગારેટ પી રહ્યો હતો કે અકસ્માતે થોડીક રાખ ગાલીચા પર પડી ગઈ. બેગમે તરત જ આક્ષેપબાજી કરી.
“તમે હંમેશા ગાલીચા પર રાખ ઝાડી દો છો!”
મેં કહ્યું, “ક્યારેક ક્યારેક રાખ પડી જવાનો હું ઇનકાર નથી કરતો, પણ જો હું હંમેશા મારી રોજની ચાલીસ સિગારેટની રાખ ગાલીચા પર ઝાડતો હોત, તો છેલ્લા પંદર વર્ષમાં આ ડ્રોઈંગ રૂમમાં અંદાજે અગિયાર ટન રાખનો ઢગલો થઈ ગયો હોત.
અને તે સ્થિતિમાં આ ડ્રોઈંગ રૂમને બદલે કોલસા સેન્ટર દેખાત.”
પરંતુ પોતાની ભૂલનો અહેસાસ કરીને કોઈ દિલગીરી વ્યક્ત કરવા કે સીધી-સાદી માફી માંગવાને બદલે કહેવા લાગી:
"તો સાચે જ આટલી રાખ ભેગી થઈ જાત? તો તો સારું થયું, હું જેમ તેમ કરીને રોજ ગાલીચો સાફ કરતી રહી!"
જાણે મોહતરમાએ અગિયાર ટન કાલ્પનિક રાખ સાફ કરવાનું ક્રેડિટ પણ પોતાની જોળીમાં નાખી દીધું.
થોડા દિવસો પહેલાં ઓફિસ બંધ થઈ તો હું ઘરે જવાના ઈરાદે કારમાં બેઠો, પણ એન્જિને જવાબ આપી દીધો.
લાચાર થઈને કારને ઓફિસે જ છોડી દીધી અને બસ દ્વારા ઘર તરફ રવાના થયો. બસ સ્ટોપથી ઘરે પહોંચ્યો, પણ જેવા અંદર પગ મૂક્યા કે બેગમ બૂમ પાડી ઉઠી.
“તમે હંમેશા કાદવવાળા બૂટ પહેરીને ડ્રોઈંગ રૂમમાં ઘૂસી જાઓ છો!”
આ મારી પીઠ પર છેલ્લું તણખલું હતું (સહનશક્તિનો અંત હતો).
મેં તે જ ક્ષણે એક નિર્ણય લઈ લીધો, અને તે નિર્ણય મુજબ હવે:
હું હંમેશા મારી સિગારેટની રાખ ગાલીચા પર જ ઝાડું છું, અને બેગમ સાહેબાને સાચે જ આ રાખ વીણવી પડે છે જેનાથી તેમને કમરના દુખાવાની કાયમી ફરિયાદ રહે છે.
બાથરૂમનો નળ રોજ ખુલ્લો છોડી આવું છું, અને બેગમ દોડાદોડી કરીને બંધ કરતી રહે છે.
રોજ હંગામી ધોરણે ચાવીઓ સંતાડી દઉં છું જેથી બેગમ સાહેબા થોડીવાર માટે મુંઝાય અને મુંઝાતી રહે.
જ્યાં ક્યાંય કાદવ મળે, બૂટ પર ચોંટાડીને ડ્રોઈંગ રૂમમાં આવી જાઉં છું. બેગમ કરગરે છે કે “ખુદા ખાતર આવું ન કરો!” હું થોડીવાર માટે આંખો બંધ કરીને આનંદ માણી લઉં છું.
ટૂંકમાં, હવે બેગમે આ “હંમેશા” વાળા આક્ષેપયુક્ત વાક્યોનો ઉપયોગ છોડી દીધો છે.
હવે તેમનું મનપસંદ વાક્ય છે:
“તમે પહેલા તો આવું નહોતા કરતા!”
જો કે હું આ હરકતો કરવાનું છોડી તો દઈશ, પણ હજી થોડા દિવસો સુધી નહીં, જેથી આ સબક બેગમ સાહેબાને સારી રીતે મગજમાં બેસી જાય.
એક કે બે વાર બનેલી ઘટનાને “હંમેશા” કહેવું યોગ્ય નથી, ન તો વાસ્તવિકતાની દ્રષ્ટિએ કે ન તો વ્યાકરણની દ્રષ્ટિએ.
છેલ્લા સમાચાર એ છે કે બેગમ સાહેબાની ગ્રામર (વ્યાકરણ) ખૂબ જ ઝડપથી સુધરી રહી છે.
(સાભાર / અનુકૃત)
