હઝરત નાનોતવી (રહ.) ના પુસ્તકોથી આ કેવી દૂરી છે?
ભાગ (૧)
ખાતિમ-એ-ખત્મે નબુવ્વત હઝરત મૌલાના મોહમ્મદ મુબારક સાહેબ (દામત બરકાતુહુમ) એ પોતાના દર્દની અભિવ્યક્તિ આ શબ્દોમાં કરી: "હું જોઉં છું કે ઉલેમાઓ (વિદ્વાનો) હઝરત નાનોતવીના પુસ્તકોનું અધ્યયન (વાંચન) કરતા નથી." તેમણે વધુમાં જણાવ્યું: "ઉલેમાઓ માટે હઝરત મૌલાના કાસિમ નાનોતવીના પુસ્તકો વગર કોઈ છૂટકો નથી. મારી ઈચ્છા છે કે તમામ ઉલેમાઓ હઝરતના પુસ્તકોનું વારંવાર અધ્યયન કરે."
હઝરત શેખ-ઉલ-હિન્દ (રહ.) ફરમાવે છે કે: "ઇસ્લામના અહકામ (નિયમો) ના સમર્થન માટે અને પ્રાચીન તથા આધુનિક ફિલસૂફી (તત્વજ્ઞાન) ના ખંડન માટે, ખાતમુલ ઉલેમા (હઝરત નાનોતવી) ના પુસ્તિકાઓના અધ્યયનમાં થોડો સમય ચોક્કસ ફાળવો, પૂરા ધ્યાનથી કામ લો અને ઈમાનદારીથી જુઓ કે વર્તમાન સમયની જરૂરિયાતો માટે તે તમામ ઉપાયો કરતાં શ્રેષ્ઠ, ટૂંકા, વધુ સારા અને ઉપયોગી છે કે નહીં."
અહલે સુન્નત વલ જમાઅતના અકાઈદ (માનસિકતા); ખાસ કરીને 'ખત્મે નબુવ્વત' ને સમજવા માટે હઝરત નાનોતવીના પુસ્તકોનું વાંચન અત્યંત જરૂરી છે. આપણે કેવા અહલે સુન્નત વલ જમાઅત છીએ કે જેમના નામ સાથે પોતાને જોડીને આપણે 'કાસમી' કહીએ છીએ, છતાં તેમના પુસ્તકોથી આપણે આટલા દૂર છીએ! એટલું જ નહીં, મોટાભાગના લોકોને તો તેમના પુસ્તકો વિશે માહિતી પણ નથી, તો પછી વાંચવાની વાત જ ક્યાં રહી? અને જેઓ જાણે છે, તેઓ એવું વિચારીને વાંચી શકતા નથી કે હઝરતના પુસ્તકોને સમજવું આપણા બસની વાત નથી, કારણ કે વાંચન દરમિયાન ભાષા અને પરિભાષા (શબ્દભંડોળ) સમજણથી પર હોય છે.
પરંતુ હઝરતના પુસ્તકોમાં રહેલી કિંમતી સામગ્રીને જોતાં કોઈ પણ સમજદાર વ્યક્તિ એવો નિર્ણય ન લઈ શકે કે, "હું વાંચીશ જ નહીં." હઝરતના પુસ્તકોના અધ્યયનથી અંદાજ આવી જશે કે આ વાત સંપૂર્ણપણે તેમના તમામ પુસ્તકો માટે સાચી નથી; પરંતુ માત્ર કેટલાક પુસ્તકો વિશે જ આ વાત સાચી છે કે તે ખૂબ અઘરા છે. વળી, તે અઘરા પુસ્તકોમાંથી કેટલાકનું સરળીકરણ (સરળ ભાષાંતર) પણ થઈ ચૂક્યું છે. ગમે તેમ હોય, આ પુસ્તકોનું એક કરતાં વધુ વાર અધ્યયન કરીને તમે તેમાં રહેલા જ્ઞાનરૂપી મોતીઓનો મોટો હિસ્સો મેળવી શકો છો. પહેલા વાંચન શરૂ કરો, પછી જો તેમાં કોઈ મૂંઝવણ જણાય, તો અકાબિર (વડીલો) ના પુસ્તકોનો સહારો લો અથવા વર્તમાન સમયના મોટા ઉલેમાઓનો સંપર્ક કરો.
