ઉત્તર પ્રદેશના સંભલમાં શાહી જામા મસ્જિદના સર્વેક્ષણ અંગેના વિવાદે ફરી એકવાર રાજકીય અને ધાર્મિક વર્તુળોમાં ગરમાવો લાવી દીધો છે. 24 નવેમ્બર, 2024 ના રોજ થયેલી હિંસક ઘટનાઓની તપાસ માટે રચાયેલા ન્યાયિક પંચે મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથને પોતાનો અહેવાલ સુપરત કર્યો હતો, પરંતુ તેના ગુપ્ત સ્વભાવ પર પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. ઘટનાઓની વિગતો સંભલના ચંદુસી શહેરમાં શાહી જામા મસ્જિદના સર્વેક્ષણ દરમિયાન, 24 નવેમ્બર, 2024 ના રોજ રમખાણો ફાટી નીકળ્યા હતા, જેમાં ગોળીબાર અને પથ્થરમારામાં ચાર લોકો માર્યા ગયા હતા અને ઘણા ઘાયલ થયા હતા. ગુસ્સે ભરાયેલા ટોળાએ અનેક વાહનોને આગ ચાંપી દીધી હતી, અને પોલીસે ડઝનબંધ વિરોધીઓની ધરપકડ કરી હતી. વિષ્ણુ શંકર જૈનની અરજી પર સ્થાનિક કોર્ટે મસ્જિદ નીચે કથિત મંદિર હોવાના દાવાની તપાસ માટે સર્વેક્ષણનો આદેશ આપ્યો ત્યારે વિવાદ શરૂ થયો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે બાદમાં સર્વેક્ષણના આધારે કોઈપણ કાર્યવાહી પર રોક લગાવી હતી, પરંતુ સંભલમાં ભયનું વાતાવરણ યથાવત છે. ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે નિવૃત્ત હાઇકોર્ટના ન્યાયાધીશ દેવેન્દ્ર કુમાર અરોરાની આગેવાની હેઠળ એક ન્યાયિક પંચની રચના કરી હતી, જેમાં નિવૃત્ત IAS અધિકારી અમિત મોહન અને IPS અધિકારી અરવિંદ કુમાર જૈનનો સમાવેશ થતો હતો. આ કમિશનનો ઉદ્દેશ હિંસાના કારણો, જવાબદારી શોધવાનો છે આ રિપોર્ટ ગુનેગારોને ઓળખવા અને ભવિષ્યમાં આવી પરિસ્થિતિને રોકવા માટે ભલામણો તૈયાર કરવાનો હતો. આ રિપોર્ટ 28 ઓગસ્ટ, 2025 ના રોજ મુખ્યમંત્રીને સુપરત કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તેને જાહેર જનતા કે મીડિયા સાથે શેર ન કરવા બદલ તેની ટીકા થઈ રહી છે. સમાજવાદી પાર્ટીના પ્રવક્તા ફખરુલ હસન ચાંદે રિપોર્ટના ગુપ્ત સ્વભાવ સામે વાંધો ઉઠાવતા કહ્યું કે ભાજપ સરકાર વાસ્તવિક મુદ્દાઓ પરથી ધ્યાન હટાવવા માટે તેનો ઉપયોગ કરી રહી છે. મૌલાના સાજિદ રશીદીએ રિપોર્ટને પક્ષપાતી ગણાવ્યો હતો, અને દાવો કર્યો હતો કે તેમાં હિન્દુ વસ્તી 45 ટકાથી ઘટીને 15 ટકા થઈ ગઈ છે, જે સ્થળાંતરને આભારી છે, જોકે સ્થાનિક મંદિરના પૂજારીએ પુષ્ટિ આપી હતી કે તેમનું સ્થળાંતર કામને કારણે થયું હતું, બળજબરીથી નહીં. મસ્જિદ સમિતિએ સર્વેની ઉતાવળ પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા, કારણ કે કોર્ટે એડવોકેટ કમિશનર રમેશ સિંહ રાઘવને 29 નવેમ્બર, 2024 સુધીમાં રિપોર્ટ સબમિટ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો, પરંતુ તે જ દિવસે થોડા કલાકોમાં સર્વે હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. મુસ્લિમ વકીલોએ કોર્ટ પર આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેમને તેમનો કેસ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવી નથી. અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે તાજેતરમાં મસ્જિદની બાહ્ય દિવાલો પર પેઇન્ટિંગ અને યોગ્ય લાઇટિંગની મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ પુરાતત્વ વિભાગની દલીલોને ફગાવી દીધી હતી. નકારી કાઢતા, તેમણે પૂછ્યું કે જો ઉલ્લંઘન થયું હોય તો તાત્કાલિક પગલાં કેમ લેવામાં આવ્યા નહીં? પ્રતિક્રિયાઓ અને ચિંતાઓ રાજકીય નિરીક્ષકો કહે છે કે રિપોર્ટની ગુપ્ત રજૂઆત સંભલમાં તણાવ વધારી શકે છે, કારણ કે પારદર્શિતાનો અભાવ લોકોમાં અવિશ્વાસ ફેલાવી રહ્યો છે. મુસ્લિમ સંગઠનોએ સુપ્રીમ કોર્ટને 1991ના પૂજા સ્થાન સંરક્ષણ અધિનિયમને લાગુ કરવા જણાવ્યું છે, જે 15 ઓગસ્ટ, 1947ના દરજ્જાના જાળવણીની ખાતરી આપે છે. ભાજપના નેતાઓ આ વિવાદને હિન્દુ ઓળખ સાથે જોડે છે, જ્યારે વિપક્ષ તેને રાજકીય લાભ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી યુક્તિ કહે છે. યોગી આદિત્યનાથે ભૂતકાળમાં આવા વિવાદોને તેમની સરકારના 'કાયદો અને વ્યવસ્થા'ના દાવાઓ સાથે જોડ્યા છે, પરંતુ આંકડા દર્શાવે છે કે ઉત્તર પ્રદેશમાં ગુનાનો દર હજુ પણ ઊંચો છે. "પારદર્શિતા લોકશાહીનો આત્મા છે. રિપોર્ટ ગુપ્ત રાખવાથી જાહેર વિશ્વાસ ઓછો થાય છે." - ફખરુલ હસન ચાંદ સંદર્ભો ધ વાયર ઉર્દૂ બીબીસી ઉર્દૂ, ઉર્દૂ વોઇસ ઓફ અમેરિકા, સાહિલ ઓનલાઈન, હિન્દુસ્તાન એક્સપ્રેસ, એક્સ-પોસ્ટ
