૧૭ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૫, નવી દિલ્હી સ્ટોકહોમ ઇન્ટરનેશનલ પીસ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (SIPRI) ૨૦૨૫ના અહેવાલ મુજબ, વિશ્વના નવ પરમાણુ શસ્ત્રો ધરાવતા દેશો - યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, રશિયા, યુનાઇટેડ કિંગડમ, ફ્રાન્સ, ચીન, ભારત, પાકિસ્તાન, ઉત્તર કોરિયા અને ઇઝરાયલ - ૨૦૨૪માં તેમના પરમાણુ શસ્ત્રાગારના આધુનિકીકરણ અને વિસ્તરણમાં રોકાયેલા હતા. આ વલણ વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે ગંભીર ખતરો ઉભો કરે છે, ખાસ કરીને ભારત અને પાકિસ્તાન જેવા પ્રદેશોમાં જ્યાં ગેરસમજ અથવા અકસ્માત આપત્તિ લાવી શકે છે. પરમાણુ શસ્ત્રોની સંખ્યા (જાન્યુઆરી 2025) યુએસ: 5,177 શસ્ત્રો (રશિયા પાસેના વૈશ્વિક ભંડારના 90%) રશિયા: 5,459 શસ્ત્રો, 36 નવા જમાવટ (2023 થી) ચીન: 600 શસ્ત્રો, 100 વાર્ષિક વધારો (2023 થી), 350 નવા ICBM સિલો ફ્રાન્સ: 290 શસ્ત્રો, નવી સબમરીન અને ક્રુઝ મિસાઇલો પર કામ યુકે: 225 શસ્ત્રો, ભવિષ્યમાં વધારો કરવાની યોજના ભારત: 180 શસ્ત્રો, 8 વધુ (2023 થી 172), લાંબા અંતરની મિસાઇલો તૈયાર પાકિસ્તાન: 170 શસ્ત્રો, નવી ડિલિવરી સિસ્ટમ્સ અને વધેલા પરમાણુ સામગ્રી ઉત્તર કોરિયા: 50-58 શસ્ત્રો, 40 વધુ બનાવવાની ક્ષમતા ઇઝરાયલ: 90 શસ્ત્રો, મિસાઇલ ટેકનોલોજી અને ડેમોના રિએક્ટર અપગ્રેડ વૈશ્વિક પરમાણુ ભંડાર: કુલ: 12,241 શસ્ત્રો લશ્કરી ભંડારમાં: 9,614 મિસાઇલો/જહાજો પર જમાવટ: 3,912 ઉચ્ચ ચેતવણી પર: 2,100 (મોટાભાગે રશિયા અને અમેરિકા, જેમાં ચીનનો પણ સમાવેશ થાય છે) મુખ્ય મુદ્દાઓ ચીનનો પ્રવેગ: ચીન સૌથી ઝડપથી વિકસતું પરમાણુ શસ્ત્રાગાર છે. દાયકાના અંત સુધીમાં તેની પાસે રશિયા અથવા અમેરિકા જેવા ICBM હોઈ શકે છે, પરંતુ કુલ સંખ્યા ઓછી રહેશે. ભારતની વ્યૂહરચના: ભારતે 8 નવા શસ્ત્રો, નવા "કેનિસ્ટરાઇઝ્ડ" મિસાઇલો વિકસાવ્યા છે જે શીત યુદ્ધમાં તૈનાત કરી શકાય છે. પાકિસ્તાન ઉપરાંત ચીનને નિશાન બનાવવા પર ભાર. પાકિસ્તાનની તૈયારી: પાકિસ્તાને 170 શસ્ત્રો સાથે નવી ડિલિવરી સિસ્ટમ્સ વિકસાવી છે. 2025 ની શરૂઆતમાં ભારત સાથેના સંઘર્ષથી પરમાણુ સંકટનું જોખમ વધે છે. શસ્ત્ર સ્પર્ધા: શીત યુદ્ધ પછી પરમાણુ શસ્ત્રોમાં ઘટાડો થવાનો ટ્રેન્ડ સમાપ્ત થઈ રહ્યો છે. નવા શસ્ત્રોનો વિકાસ અને શસ્ત્ર નિયંત્રણ કરારોનો અભાવ ખતરનાક છે. નવી તકનીકો: AI, સાયબર અને અવકાશ તકનીકો પરમાણુ વ્યૂહરચનાઓ જટિલ બનાવી રહી છે, ખોટા નિર્ણયોનું જોખમ વધારી રહી છે. ચીનની પરમાણુ નીતિ: ચીન રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ન્યૂનતમ પરમાણુ ક્ષમતા હોવાનો દાવો કરે છે, પરંતુ તેની ઝડપથી વધતી સંખ્યા ચિંતાનું કારણ છે. રશિયા-અમેરિકા તણાવ: નવી START સંધિ 2026 માં સમાપ્ત થાય છે. જો નવો કરાર ન થાય તો બંને દેશો જમાવટથી શસ્ત્રો વધી શકે છે. પ્રાદેશિક જોખમો: ભારત-પાકિસ્તાન સંઘર્ષ, પૂર્વ એશિયા અને મધ્ય પૂર્વ પરમાણુ શસ્ત્રો પર ચર્ચા તીવ્ર બની રહી છે. SIPRI રિપોર્ટનો નિષ્કર્ષ વિશ્વ નેતાઓ માટે જાગૃતિનો સંકેત છે. પરમાણુ શસ્ત્રોની સ્પર્ધાને રોકવા માટે તાત્કાલિક રાજદ્વારી પ્રયાસો અને શસ્ત્ર નિયંત્રણ કરારોની જરૂર છે. ભારત અને પાકિસ્તાન જેવા દેશોમાં વિશ્વાસ વધારવાના પગલાં પરમાણુ કટોકટીમાં પરિણમતા સંઘર્ષોના જોખમને ઘટાડી શકે છે.
