દિલ્હી-NCRમાં 'વિન્ટર એક્શન પ્લાન' લાગુ: 50% વર્ક ફ્રોમ હોમ અને જૂના વાહનોની એન્ટ્રી પર પ્રતિબંધ; બોર્ડર પર લાંબો ટ્રાફિક જામ, પરંતુ ઓક્ટોબરની હવાએ તોડ્યો 9 વર્ષનો રેકોર્ડ
સ્થાન: નવી દિલ્હી / ગુરુગ્રામ
વિશેષ અપડેટ: 1 નવેમ્બરથી 28 ફેબ્રુઆરી સુધી કડક પ્રતિબંધો લાગુ, પબ્લિક પાર્કિંગ ચાર્જ પણ બમણો થયો
દિલ્હી-NCRમાં શિયાળાની સાથે વધતા જતા વાયુ પ્રદૂષણ પર લગામ કસવા માટે 1 નવેમ્બરથી કડક પ્રતિબંધો લાગુ કરી દેવામાં આવ્યા છે. નવા નિયમો હેઠળ હવે દિલ્હી બહાર રજીસ્ટર્ડ થયેલા BS-VI ધોરણથી નીચેના વાહનોના રાજધાનીમાં પ્રવેશ પર સંપૂર્ણ રોક લગાવી દેવામાં આવી છે. આ સાથે જ સરકારી અને ખાનગી કચેરીઓમાં 50% કર્મચારીઓ માટે 'વર્ક ફ્રોમ હોમ' (ઘરથી કામ) અનિવાર્ય કરી દેવામાં આવ્યું છે. જોકે, આ કડકાઈ વચ્ચે રાજધાનીના લોકો માટે રાહતના સમાચાર એ છે કે આ વર્ષે ઓક્ટોબર મહિનામાં છેલ્લા 9 વર્ષની સૌથી શુદ્ધ હવા નોંધાઈ છે.
મુખ્ય પ્રતિબંધો અને બોર્ડરની સ્થિતિ: એક નજરમાં
બહારના વાહનો પર રોક: દિલ્હી બહાર રજીસ્ટર્ડ બિન-BS-VI વાહનોની એન્ટ્રી બંધ.
ઓફિસોમાં નવી વ્યવસ્થા: સરકારી અને ખાનગી કાર્યાલયોમાં માત્ર 50% સ્ટાફ જ ઓફિસ આવી શકશે, બાકીના 50% કર્મચારીઓ ઘરથી કામ કરશે.
મોંઘી થઈ પાર્કિંગ: ખાનગી વાહનોના વપરાશને ઘટાડવા માટે અનેક પબ્લિક પાર્કિંગમાં ફી બમણી કરી દેવામાં આવી છે.
દિલ્હી-ગુરુગ્રામ બોર્ડર પર જામ: પ્રતિબંધો અને કડક ચેકિંગના કારણે રવિવારે સવારે દિલ્હી-ગુરુગ્રામ સરહૌલ બોર્ડર (NH-48) પર મુખ્ય રસ્તા અને સર્વિસ લેન પર આશરે 1 કિલોમીટર લાંબો ટ્રાફિક જામ સર્જાયો હતો.
બદલાયેલી રણનીતિ: હવે હવા ઝેરી થવાની રાહ નહીં, નક્કી તારીખથી જ લાગુ થશે પ્લાન
દિલ્હી સરકારે જુલાઈ 2026માં જ પ્રદૂષણનો સામનો કરવા માટે કાયમી 'વિન્ટર પ્લાન'ને મંજૂરી આપી દીધી હતી. આના હેઠળ હવે દર વર્ષે 1 નવેમ્બરથી 28 ફેબ્રુઆરી સુધી પ્રદૂષણ સંબંધિત વિશેષ નિયમો પોતાની મેળે લાગુ થઈ જશે.
અગાઉની વ્યવસ્થામાં હવાઈ ગુણવત્તા બગડ્યા પછી ગ્રેડેਡ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP) અંતર્ગત તબક્કાવાર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવતા હતા. પરંતુ નવી રણનીતિ મુજબ સરકાર હવે AQI ખતરનાક સ્તરે પહોંચવાની રાહ જોશે નહીં, પરંતુ સાવચેતીના ભાગરૂપે નક્કી તારીખથી જ રોકથામના નિયમો અમલી બનાવી દેશે.
શું છે GRAP પ્રણાલી?
GRAP એટલે કે 'ગ્રેડેਡ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન'ને જાન્યુઆરી 2017માં લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દિલ્હી-NCRમાં વાયુ ગુણવત્તાના સ્તર (AQI) મુજબ ચાર અલગ-અલગ તબક્કામાં કટોકટીના પ્રતિબંધો લાદવાનો છે.
રાહતના આંકડા: 9 વર્ષમાં સૌથી સાફ રહ્યો ઓક્ટોબર, 2026માં સુધરી દિલ્હીની હવા
કડક પ્રતિબંધો વચ્ચે પર્યાવરણ મંત્રાલયના આંકડાઓએ મોટી રાહત આપી છે. આ વર્ષે ઓક્ટોબરમાં દિલ્હીનો સરેરાશ AQI માત્ર 166 રહ્યો, જે છેલ્લા 9 વર્ષમાં ઓક્ટોબર મહિનાનું સૌથી શુદ્ધ સ્તર છે. આ ઉપરાંત, જાન્યુઆરીથી ઓક્ટોબર વચ્ચે શુદ્ધ હવા વાળા દિવસોની સંખ્યામાં પણ મોટો સુધારો નોંધાયો છે:
વર્ષ (જાન્યુઆરીથી ઓક્ટોબર) શુદ્ધ/સંતોષકારક હવાના દિવસો (AQI 200 થી નીચે) ખરાબ/ગંભીર હવાના દિવસો (AQI 200 થી ઉપર)
2026 220 દિવસ 84 દિવસ
2025 200 દિવસ 104 દિવસ
2024 201 દિવસ 104 દિવસ
2023 206 દિવસ 98 દિવસ
2022 આંકડા ઉપલબ્ધ નથી 144 દિવસ
મંત્રાલયના આંકડાઓથી સ્પષ્ટ છે કે વર્ષ 2026ના શરૂઆતના 10 મહિનામાં દિલ્હીવાસીઓને છેલ્લા ચાર વર્ષની સરખામણીમાં સૌથી વધુ (220 દિવસ) શુદ્ધ હવામાં શ્વાસ લેવાની તક મળી છે, જ્યારે પ્રદૂષિત દિવસોની સંખ્યા ઘટીને માત્ર 84 રહી ગઈ છે.
