દિલ્હીના રામલીલા મેદાન ખાતે 1 નવેમ્બરે યોજાનાર INDIA ગઠબંધનની રેલી માટે માકપા (CPM) સાંસદ જોન બ્રિટાસે 10 લાખ લોકો એકઠા થવાનો દાવો કર્યો છે. જોકે આ આયોજક પક્ષના એક નેતાનો દાવો છે, હાજર રહેલી વાસ્તવિક ભીડનો આંકડો નથી. હવે સૌથી મોટો રાજકીય સવાલ કોંગ્રેસ અને રાહુલ ગાંધી સામે એ છે કે: શું તેઓ ચૂંટણી પંચ વિરુદ્ધના પોતાના અભિયાન સાથે સામાન્ય જનતાને જોડી શકશે?
રેલી પહેલાં 'સાંકેતિક સંસદ'
31 ઓક્ટોબરે મલ્લિકાર્જુન ખડગેના નિવાસસ્થાને આયોજિત સાંકેતિક સંસદમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) ને હટાવવાનો પ્રસ્તાવ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ બેઠકની અધ્યક્ષતા મીરા કુમારે કરી હતી, જ્યારે સપાના અવધેશ પ્રસાદ અને TMCના સૌગત રોય ઉપાધ્યક્ષની ભૂમિકામાં હતા.
ખડગેએ CEC પર મતદાર યાદીમાં ગડબડ અને નિષ્પક્ષતાથી કામ ન કરવા સહિત છ ગંભીર આરોપો લગાવ્યા.
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે લોકોનો અવાજ સંસદ સુધી પહોંચવા દેવામાં નથી આવી રહ્યો, તેથી વિપક્ષને રસ્તા પર આવવાની ફરજ પડી છે.
વિપક્ષની રણનીતિ શું છે?
સરકાર પર દબાણ: વરિષ્ઠ પત્રકાર શરદ ગુપ્તાના જણાવ્યા મુજબ, સંસદની અંદર માંગ સ્વીકારવામાં ન આવતા વિપક્ષ હવે જનતાનો સાથ માંગી રહ્યો છે અને સરકાર પર દબાણ બનાવવા માંગે છે.
મુદ્દાને ચર્ચામાં રાખવાનો પ્રયાસ: સાંકેતિક સંસદ અને રેલી બંનેનો મુખ્ય હેતુ SIR અને CEC વિરુદ્ધના આંદોલનને સતત ચર્ચામાં રાખવાનો છે. તહેવારોને કારણે લોકોનું ધ્યાન ભટકી શકે છે, તેથી વિપક્ષ આ મુદ્દાને જીવંત રાખવા માંગે છે.
વ્યાપક ભાગીદારી: રશીદ કિદવઈ આને વિરોધ પ્રદર્શનના પરંપરાગત સાંકેતિક રસ્તા તરીકે જુએ છે. તેમાં સામાન્ય લોકો, યુવાનો, બુદ્ધિજીવીઓ અને સામાજિક સંગઠનોની ભાગીદારી અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
કોંગ્રેસ સમક્ષ બે મોટા પડકારો: કાર્યકરો તથા સાથી પક્ષોને એક મંચ પર લાવવા અને પોતાનો સંદેશ તે લોકો સુધી પહોંચાડવો જેઓ સામાન્ય રીતે પાર્ટીના પ્રદર્શનોમાં જોડાતા નથી. દિલ્હી કોંગ્રેસે રેલીની વ્યવસ્થા માટે 20 સમિતિઓની રચના કરી છે.
વેપારીઓનો વિરોધ અને પોલીસની મંજૂરી
ચૅમ્બર ઑફ ટ્રેડ એન્ડ ઈન્ડસ્ટ્રી (CTI) એ સોનિયા ગાંધીને પત્ર લખીને રેલી સ્થગિત કરવા અપીલ કરી હતી, જેમાં વેપારીઓના 12,000 કરોડ રૂપિયાના કારોબાર પર માઠી અસર થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. બીજી તરફ, દિલ્હી પોલીસે રેલી માટે અનાપત્તિ પ્રમાણપત્ર (NOC) જારી કરી દીધું છે.
સરકાર અને ભાજપનો વળતો પ્રહાર
કિરેન રિજિજુ: 2024ની લોકસભા ચૂંટણી સમયે જ્ઞાનેશ કુમાર CEC નહોતા, તો પછી કોંગ્રેસ સતત ત્રીજી લોકસભા ચૂંટણી કેમ હારી? તેમણે મૃતકો, અન્ય જગ્યાએ શિફ્ટ થયેલા લોકો અને ડુપ્લિકેટ નામો હટાવવા અંગે કોંગ્રેસનું વલણ સ્પષ્ટ કરવા કહ્યું.
અમિત શાહ: 30 ઓક્ટોબરે લખનૌમાં તેમણે વિપક્ષને સંસદમાં SIR પર ચર્ચા કરવાનો પડકાર ફેંક્યો અને વિશેષ સત્ર બોલાવવાની વાત કરી. તેમણે ઉમેર્યું કે ચૂંટણી હાર્યા બાદ પંચ પર દોષારોપણ કરવું એ મેચ હાર્યા પછી અમ્પાયર પર દોષ ઘડવા જેવું છે.
જેપી નડ્ડા: કોંગ્રેસ જીતે ત્યારે પોતાની કાબિલિયત ગણાવે છે અને હારે ત્યારે પંચ વાંક કાઢે છે.
સંભિત પાત્રા: જો કથિત રીતે વોટ ચોરી થઈ રહી હતી, તો કોંગ્રેસના બૂથ એજન્ટોએ સ્થળ પર જ વાંધો કેમ ન ઉઠાવ્યો?
તેજસ્વી સૂર્યા: કોંગ્રેસે સાંકેતિક સામાન્ય ચૂંટણી કરાવીને રાહુલ ગાંધીને દેશના વડાપ્રધાન જાહેર કરી દેવા જોઈએ.
CEC ને હટાવવાની કાનૂની પ્રક્રિયા શું છે?
સાંકેતિક સંસદમાં પસાર કરાયેલા પ્રસ્તાવની કોઈ કાનૂની માન્યતા નથી. 12 માર્ચે લોકસભામાં 130 અને રાજ્યસભામાં 63 સાંસદોની સહી સાથે નોટિસ આપવામાં આવી હતી, જે 6 એપ્રિલે સ્પીકર અને સભાપતિ દ્વારા ફગાવી દેવાઈ હતી. ત્યારબાદ 24 એપ્રિલે રાજ્યસભામાં 73 સાંસદોની સહી સાથે નવી નોટિસ આપવામાં આવી. CEC ને હટાવવાની પ્રક્રિયા માટે લોકસભામાં ઓછામાં ઓછા 100 અથવા રાજ્યસભામાં 50 સાંસદોની સહી જરૂરી છે, પરંતુ બંને ગૃહમાં પ્રસ્તાવ અલગ-અલગ બે-તૃતિયાંશ બહુમતીથી પસાર થવો ફરજિયાત છે.
ચૂંટણી પંચનો પક્ષ
26 ઓક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પંચે સ્પષ્ટ કર્યું કે SIR ના ત્રણેય આદેશો તમામ ત્રણ કમિશનરોની સર્વસંમતિથી જારી કરવામાં આવ્યા હતા.
ફોર્મ-6 માં ફેરફારના આરોપો ફગાવતા પંચે જણાવ્યું કે SIR ની વધારાની ઘોષણા એક અલગ દસ્તાવેજ છે અને સક્ષમ અધિકારીના આદેશ વગર કોઈપણ નામ ઉમેરી, હટાવી કે બદલી શકાતું નથી.
પરિણામોથી સમર્થન માપવાની ગૂંચવણ
શરદ ગુપ્તાના મતે, વિપક્ષનો મૂળ આરોપ જ એ છે કે ચૂંટણીઓ નિષ્પક્ષ થઈ રહી નથી, તેથી તે જ ચૂંટણી પરિણામોને જનસમર્થનની કસોટી માનવા સામે વિપક્ષ સવાલ ઉઠાવે છે. પશ્ચિમ બંગાળનું ઉદાહરણ આપતા તેમણે જણાવ્યું કે ત્યાં આશરે 60 લાખ નામો તપાસ માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા, જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ ન્યાયિક તપાસ બાદ લગભગ 27.16 લાખ નામો હટાવવાનો નિર્ણય લેવાયો. TMC સાંસદ ડેરેક ઓબ્રાયને 31 બેઠકોના પરિણામો રદ કરવાની માંગ કરી હતી, જેના જવાબમાં પંચે કહ્યું કે TMC પોતે એવી 21 બેઠકો જીતી છે જ્યાં વિજયનું માર્જિન હટાવાયેલા નામો કરતાં ઓછું હતું.
CJP ના સમર્થનના અર્થ
કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) એ 28 ઓક્ટોબરે નિવેદન જારી કરીને SIR માં યોગ્ય મતદારોના નામ બહાર રહી જવા પર ચિંતા વ્યક્ત કરી અને CEC ના રાજીનામાની માંગ દોહરાવી. સંસ્થાના સ્થાપક અભિજીત દીપકે X (ટ્વિટર) પર રેલીને સમર્થન આપવાની જાહેરાત કરી. સંગઠનનું કહેવું છે કે તે સ્વતંત્ર અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણી માટે લડતા તમામ સંગઠનોને સહયોગ કરશે.
તજજ્ઞ રશીદ કિદવઈના જણાવ્યા મુજબ, આ કોઈ કોંગ્રેસમાં જોડાવાની કે તેના સમગ્ર રાજકીય એજન્ડા સાથે સંમત થવાની જાહેરાત નથી. અસલ સવાલ એ છે કે શું આવા સંગઠનો ભવિષ્યમાં પણ કોંગ્રેસ અને તેના સાથી પક્ષો સાથે મળીને કામ કરશે કે કેમ. હાલ પૂરતું આ સમર્થન માત્ર આ રેલી પૂરતું જ સીમિત છે.
