મણિપુરના કાંગપોકપી જિલ્લામાં 48 કલાકનું બંધ ચાલી રહ્યું છે. કૂકી-ઝોમી સંગઠન 'કમિટી ઓન ટ્રાઇબલ યુનિટી' (COTU) એ બે કૂકી પુરુષોના કથિત અપહરણના વિરોધમાં આ બંધનું આહ્વાન કર્યું છે અને બંનેની સુરક્ષિત તથા બિનશરતી મુક્તિની માંગ કરી છે. તણાવ, અપહરણ અને હુમલાઓની ઘટનાઓ વધવાને કારણે છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં રાજ્યમાં આવા અનેક બંધ બોલાવવામાં આવ્યા છે.
ઓક્ટોબરમાં સ્થિતિ કેવી રીતે વણસી?
18 થી 22 ઓક્ટોબર: કૂકી સિવિલ સોસાયટી સંગઠનોની વર્કિંગ કમિટીએ કામજોંગ જિલ્લામાં ભારત-મ્યાનમાર સરહદ નજીકના ગામડો પર થયેલા સિલસિલાબદ્ધ હુમલાના વિરોધમાં બંધનું આહ્વાન કર્યું હતું.
19 ઓક્ટોબર: અલગ-અલગ ઘટનાઓમાં ત્રણ મૈતેઈ પુરુષોની ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી, જેના વિરોધમાં નેટિવ પીપલ્સ કમિટી મણિપુર (NPCM) એ ઇમ્ફાલ ઘાટીમાં 48 કલાકના બંધનું આહ્વાન કર્યું હતું.
20 ઓક્ટોબર: કાંગપોકપીના પી. મોલ્ડિંગ ગામમાં એક નાગરિકની હત્યા થઈ હતી.
ઓક્ટોબરના મધ્યમાં: 2023માં મૈતેઈ-કૂકી સંઘર્ષ શરૂ થયા પછી પહેલીવાર મૈતેઈ હિંદુઓ અને મૈતેઈ પાંગલો (મુસ્લિમો) વચ્ચે અથડામણ થઈ હતી, જેમાં એક વ્યક્તિનું મોત થયું હતું અને ઘણા ઘરો સળગાવી દેવામાં આવ્યા હતા (એચટીના અહેવાલ મુજબ).
સપ્ટેમ્બરથી: નાગા-કૂકી અથડામણો ચાલુ છે. કાંગપોકપીના મકુઈ ચમરિયુપુઈ, થનામ્બા અને થેબરામમાં ડઝનબંધ ઘરો સળગાવી દેવાયા હતા, અને નાગા બહુલતા ધરાવતા ઘણા ગામોમાં પણ આગચંપી થઈ હતી. 15 સપ્ટેમ્બરે તામંગલોંગમાં બે કૂકી મહિલાઓની ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી.
જુલાઈ: છ સામાન્ય નાગરિકોની હત્યા બાદ એક મહિનાથી વધુ સમય ચાલેલી નાગા નાકેબંધીએ જરૂરી વસ્તુઓની સપ્લાય ખોરવી નાખી હતી અને તણાવ વધાર્યો હતો. NIA મે-જૂનમાં છ નાગા પુરુષોના અપહરણ અને હત્યાની તપાસ કરી રહી છે.
સરકારમાં રાજકીય કટોકટી
નાગા જનજાતિના ઓછામાં ઓછા આઠ વિધાયકોએ ગૃહમંત્રી અમિત શાહ પાસે કૂકી-ઝો સશસ્ત્ર જૂથો સાથે થયેલા ત્રિપક્ષીય 'સસ્પેન્શન ઓફ ઓપરેશન્સ' (SoO) કરાર તાત્કાલિક રદ કરવાની માંગ કરી છે. તેમણે હિંસા માટે ઉપમુખ્યમંત્રી નેમચા કિપગેનના પતિ થાંગબોઈ કિપગેનને જવાબદાર ઠેરવ્યા છે.
હવે ઉપમુખ્યમંત્રી લોસી ડિખો પણ આ અવાજોમાં જોડાયા છે. 28 ઓક્ટોબરે તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે આ વર્ષે નાગા સમુદાયના લોકોની હત્યાઓ પાછળ થાંગબોઈનો હાથ છે. તેમને કૂકી નેશનલ ફ્રન્ટ (KNF) ની ભૂમિકા પર કોઈ શંકા નથી, જેનું નેતૃત્વ થાંગબોઈ કરતા હોવાનું કહેવાય છે.
નેમચા કિપગેને થાંગબોઈના ઉગ્રવાદીઓ સાથેના સંબંધોના આરોપોને પહેલા જ ફગાવી દીધા છે. તેમણે તમામ સમુદાયોને શાંતિ જાળવવાની અપીલ પણ કરી છે.
ડિખોની પાર્ટી NPF પાસે વિધાનસભામાં 5 વિધાયકો છે, જ્યારે ભાજપ પાસે 37 બેઠકો છે. NPF રાજ્યની ગઠબંધન સરકાર અને NDA બંનેનો ભાગ છે.
શું છે SoO કરાર?
KNF એ સશસ્ત્ર જૂથોમાંથી એક છે જે કેન્દ્ર, રાજ્ય સરકાર અને કૂકી સશસ્ત્ર સંગઠનો વચ્ચે SoO કરારના દાયરામાં આવે છે. તેને 4 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ આગળ લંબાવવામાં આવ્યો હતો. શરતોમાં કેમ્પ વચ્ચેની અવરજવર પર નિયંત્રણ, હથિયારોને 'ડબલ-લોક'માં રાખવા અને સભ્યો માટે આધાર કાર્ડ ફરજિયાત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. આનો હેતુ બંધારણના દાયરામાં મણિપુર સંકટનો રાજકીય ઉકેલ શોધવાનો છે. આ છતાં 2026માં સશસ્ત્ર જૂથોની ગોળીબાર, બંધક બનાવવા, આગચંપી અને હાઇવે નાકેબંધી જેવી ઘટનાઓમાં સંડોવણીના અહેવાલો આવતા રહ્યા છે.
