હઝરત અબૂ કિલાબાના સબ્ર અને શુક્રનો પ્રેરણાદાયી કિસ્સો
હઝરત અબૂ કિલાબા રહમતુલ્લાહ અલયહિ એક મહાન તાબેઈ અને ખૂબ મોટા મુહદ્દિસ (હદીસના વિદ્વાન) છે. તેઓ હઝરત અનસ રઝિયલ્લાહુ અન્હુના શાગિર્દ (શિષ્ય) છે. આપ બસરામાં રહેતા હતા અને પોતાના સમયના અતંયત સાબિર વ શાકિર (ધૈર્યવાન અને કૃતજ્ઞ) માણસ હતા. ઇતિહાસમાં તેમના સબ્ર અને શુક્રની એક ઘટના મળે છે જે અત્યંત બોધદાયક અને પ્રેરણાદાયી છે: અબ્દુલ્લાહ બિન મુહમ્મદ કહે છે કે હું જેહાદની એક ઝુંબેશના સિલસિલામાં ઇજિપ્ત (મિસ્ર) ના એક દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં રોકાયેલો હતો. એકવાર હું દરિયા કિનારે નીકળ્યો, ત્યાં મેદાનમાં એક તંબુ (ખીમો) નજરે પડ્યો. તંબુમાં એક માણસ દેખાયો જે હાથ-પગથી લાચાર (અપંગ) હતો અને ઓછું સાંભળવા તેમજ ઓછું જોવાની (નબળી દ્રષ્ટિની) તકલીફથી પીડાતો હતો. તેની જીભ સિવાય તેનું કોઈ પણ અંગ કામ કરી શકે તેવું નહોતું, જે સલામત હતી અને તે જીભથી એવું કહી રહ્યો હતો: "اللَّهُمَّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَحْمَدَكَ حَمدًا أكَافِيُّ بِهِ شُكُرَ نِعْمَتِكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ بِهَا عَلَى وَفَضلنِي عَلَى كَثِيرٍ مِّمَّنْ خَلَقَ تَفْضِيلاً " એટલે કે 'હે અલ્લાહ! મને તૌફીક (શક્તિ) આપ કે હું તારી એવી પ્રશંસા (હમ્દ વ થના) કરી શકું જેનાથી તારી એ ન્યામતો (કૃપાઓ) નો શુક્ર અદા થઈ શકે જે તેં મારા પર કરી છે, અને તેં મને તારી સૃષ્ટિમાંથી ઘણા લોકો પર શ્રેષ્ઠતા અને પ્રધાનતા આપી છે.' અબ્દુલ્લાહ કહે છે કે મારા મનમાં થયું કે ચાલો આ ભાઈ પાસે જઈને આ દુઆ વિશે પૂછવું જોઈએ. તેથી હું તેમની પાસે આવ્યો અને તેમને સલામ કરીને મેં પૂછ્યું કે મેં તમને આ દુઆ કરતા સાંભળ્યા છે (જ્યારે તમારી સ્થિતિ એવી છે કે તમે હાથ-પગથી અપંગ છો અને ઓછું સાંભળવા તથા જોવાની તકલીફ ધરાવો છો), તમે અલ્લાહની કઈ ન્યામત પર પ્રશંસા કરી રહ્યા છો અને તમને એવી કઈ શ્રેષ્ઠતા મળી છે જેનો તમે શુક્ર અદા કરવા માંગો છો? તે ભાઈએ કહ્યું: તને શું ખબર કે મારા રબનો મારી સાથે કેવો વ્યવહાર છે? જો તે આકાશમાંથી આગ વરસાવીને મને રાખ કરી દે, પર્વતોને હુકમ આપીને મને કચડી નાખે, સમુદ્રોને કહીને મને ડુબાડી દે અથવા જમીનને મને ગળી જવાનો આદેશ આપી દે, તો હું શું કરી શકું? મારી પાસે અલ્લાહની એક મોટી ન્યામત મારી આ જીભ છે, મારાથી તેનો પણ પૂરેપૂરો શુક્ર અદા થઈ શકે તેમ નથી. તમે મારી હાલત જોઈ રહ્યા છો, હું મારું કોઈ કામ જાતે કરી શકતો નથી. મારો એક દીકરો છે, જે નમાઝના સમયે મારું ધ્યાન રાખે છે, તે જ મને વઝૂ કરાવે છે અને તે જ મારા ખાવા-પીવાની વ્યવસ્થા કરે છે. ત્રણ દિવસથી તે ગાયબ છે, જો તમે તેને શોધી આપો તો મોટી મહેરબાની થશે. મેં કહ્યું કે તમારા જેવા માણસની સેવા કરવાથી મોટું સૌભાગ્ય બીજું શું હોઈ શકે? હું આ કહીને બાળકની શોધમાં નીકળી પડ્યો. હજી હું થોડે દૂર જ ગયો હતો ત્યાં રેતીના ઢગલા વચ્ચે બાળકની લાશ પડેલી મળી, જેને કોઈ હિંસક પશુએ ફાડી ખાધું હતું અને મારી નાખ્યું હતું. મેં 'ઇન્ના લિલ્લાહિ વ ઇન્ના ઇલયહિ રાજીઊન' પઢ્યું અને મનમાં વિચારવા લાગ્યો કે હું આ બાળકના પિતાને જઈને કેવી રીતે કહું? આખરે હું ગયો અને હઝરત અય્યૂબ અલયહિસ્સલામના સબ્ર (ધૈર્ય) નો ઉલ્લેખ કરીને મેં તેમને જણાવ્યું કે જે બાળકની શોધમાં તમે મને મોકલ્યો હતો, તેને તો કોઈ હિંસક પશુએ ફાડીને મારી નાખ્યો છે. તે ભાઈએ આ ભયાનક સમાચાર સાંભળીને કહ્યું: "الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَخْلُق مِنْ ذُرِّيَّتِي خَلَفًا يَعْصِيهِ فَيُعَذِّبُهُ بِالنَّارِ" એટલે કે 'અલ્લાહનો શુક્ર છે જેણે મારી ઓલાદને નાફરમાન પેદા ન કરી કે જે જહન્નમ (નરક) ના અઝાબનો ભોગ બનત.' પછી તે ભાઈએ 'ઇન્ના લિલ્લાહિ...' પઢ્યું અને જોરથી એક આહ ભરીને વફાત પામ્યા (અવસાન પામ્યા). મારા માટે આ મોટી મુશ્કેલી બની ગઈ કે જો તેમને આમ જ છોડીને જાઉં તો ડર છે કે રખેને હિંસક પશુઓ તેમને ખાઈ જાય, અને જો અહીં રોકાઉં તો શું કરું, એકલો હું કંઈ કરી શકું તેમ નથી. આખરે, મેં તેમના શવને ચાદરથી ઢાંક્યો અને તેમના ઓશિકા પાસે બેસીને રડવા લાગ્યો. હું બેઠો હતો ત્યાં અચાનક ચાર માણસો આવ્યા અને કહેવા લાગ્યા, "અબ્દુલ્લાહ! શું થયું?" મેં તેમને આખી વાર્તા સંભળાવી. તેઓ કહેવા લાગ્યા, "તેમનો ચહેરો તો ખોલો, કદાચ આપણે તેમને ઓળખતા જ હોઈએ." મેં ચહેરો ખોલ્યો તો તે લોકો તેમના પર તૂટી પડ્યા; ક્યારેક આંખોને ચૂમતા તો ક્યારેક હાથોને બોસો (ચુંબન) આપતા અને સાથે સાથે કહેતા જતા: "અમે આ આંખો પર કુરબાન જે અલ્લાહની હરામ કરેલી વસ્તુઓ સામે હંમેશા બંધ રહી, અમે આ શરીર પર કુરબાન જે હંમેશા લોકોના સૂવાના સમયે પણ સજદામાં રહેતું હતું." મેં કહ્યું કે મને જણાવો તો ખરા આ કોણ છે? તેઓ બોલ્યા, "આ હઝરત અબ્દુલ્લાહ બિન અબ્બાસના શાગિર્દ હઝરત અબૂ કિલાબા અલ-જર્મી છે. આ ખુદા અને રસૂલ સલ્લલ્લાહુ અલયહિ વસલ્લમને બેઇન્તહા મહોબ્બત કરનારા માણસ હતા." અમે તેમને ગુસલ આપ્યું (સ્નાન કરાવ્યું) અને અમારી પાસે જે કપડાં હતા તેમાં તેમને કફનાવ્યા, તેમની જનાઝા નમાઝ પઢી અને દફનાવી દીધા. તે લોકો પાછા ચાલ્યા ગયા અને હું પણ મારી જગ્યાએ પાછો આવ્યો. રાત્રે સૂતો ત્યારે સ્વપ્નમાં જોયું કે આપ જન્નતના બગીચાઓમાં સેર કરી રહ્યા છો અને જન્નતીઓનો પોશાક પહેરેલો છે અને આ આયતની તિલાવત કરી રહ્યા છો: "سَلَامٌ عَلَيْكُمْ بِمَا صَبَرتم فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ" (તમારા પર સલામતી હો તમારા સબ્ર કરવાના કારણે, અને આખરતનું ઘર શ્રેષ્ઠ ઠેકાણું છે). મેં સ્વપ્નમાં જ તેમને પૂછ્યું કે શું તમે મારા એ જ લાચાર મિત્ર નથી? તેમણે ફરમાવ્યું કે હા હું એ જ છું. મેં પૂછ્યું કે તમને આ મકામ વ મરતબો (ઉચ્ચ સ્થાન) કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયો? તેમણે જવાબ આપ્યો કે અલ્લાહના ત્યાં કેટલાક દરજ્જા એવા છે જ્યાં સુધી પહોંચવું મુસીબતમાં સબ્ર, રાહત વ આરામમાં શુક્ર અને એકાંત તથા જાહેરમાં ખુદાના ડર (ખૌફે ખુદા) વગર શક્ય નથી. ધ્યાન આપ્યું તમે કે આ કેવા સાબિર અને શાકિર માણસ હતા?
