માત્ર કિતાબી જ્ઞાનની વાસ્તવિકતા: સલફ (પૂર્વજો) નો દ્રષ્ટિકોણ
મૌલાના ફૈઝલ અહમદ સાહબ નદવી ભટકલી લખે છે: અમારા ઉલેમા-એ-સલફ (પૂર્વજ વિદ્વાનો) માત્ર કિતાબી જ્ઞાનને કોઈ મહત્વ આપતા નહોતા, એટલે કે જો કોઈના શિક્ષકો (ઉસ્તાદો) અને ગુરૂઓ (મશાઇખ) ન હોય અને તેણે માત્ર પુસ્તકોમાંથી જ કંઈક જ્ઞાન મેળવ્યું હોય, તો તેને કોઈ મહત્વ આપવામાં આવતું નહોતું. ઇસ્લામિક ઇતિહાસમાં કેટલાક એવા લોકો થઈ ગયા છે જેમનો ઉલ્લેખ પુસ્તકોમાં મહાનતા (અઝમત) ને બદલે નિંદા (મઝમ્મત) સાથે આવે છે. ઉલેમા-એ-સલફ આવા માત્ર કિતાબી જ્ઞાન ધરાવતા માણસ સાથે ધાર્મિક કે વૈજ્ઞાનિક ચર્ચા કરવા માટે પણ તૈયાર નહોતા. કાઝી અય્યાઝ (રહમતુલ્લાહી અલયહિ) એ કેટલો પ્રેરણાદાયી (ઇબરતનાક) કિસ્સો ટાંક્યો છે કે ઇમામ અહમદ (રહમતુલ્લાહી અલયહિ) ના સમયમાં ઇબ્ન અબી દાઉદ નામના એક કિતાબી જ્ઞાન ધરાવતા સજ્જન હતા, તેઓ અહીંતહીંથી વિવાદાસ્પદ (ઇખ્તિલાફી) ચર્ચાઓ છેડતા હતા. તે સમયના ખલીફા મુઅતસિમે ઇમામ અહમદને કહ્યું: "જરા ઇબ્ન અબી દાઉદ સાથે વાત કરીને તેમને શાંત કરો." ઇમામ અહમદે ફરમાવ્યું: "હું એવા માણસ સાથે કેવી રીતે વાત કરું જેને મેં ક્યારેય કોઈ આલિમ (વિદ્વાન) ના દરવાજે જોયો નથી?" વિચાર કરો અને સબક લો કે આવા કિતાબી જ્ઞાનથી આજે લોકો કેવા કેવા ફિતના (વિવાદો) ઉભા કરી રહ્યા છે. ફિકહી ઇખ્તિલાફ કી હકીકત / પાના નં. ૧૯/૨૦
