Naats

મુસ્નિદ અલ-હિંદ, ઇમામ-એ-અકબર હઝરત શાહ વલીઉલ્લાહ મુહદ્દિથ દેહલવી ؒ એ ફરમાવ્યું છે કે અકીદા-એ-તૌહીદની પૂર્ણાહુતિ (તકમીલ) માટે ચાર દરજ્જાની તૌહીદને માનવી લાઝમી છે, જો કોઈ પણ દરજ્જાની તૌહીદમાં સહેજ પણ (ઝરરા બરાબર) કમી રહી જશે તો માણસ ક્યારેય મુવહ્હીદ (એકેશ્વરવાદી) કહી શકાય નહીં, તે ચાર દરજ્જા આ પ્રમાણે છે: (૧) તૌહીદ-એ-ઝાત: એટલે કે એ માનવું કે વાજીબ-ઉલ-વજુદ હસ્તી જે હંમેશાથી છે અને હંમેશા રહેવાની છે, તે ફક્ત અલ્લાહ તઆલાની જ પવિત્ર હસ્તી (ઝાત) છે, આ બાબત અલ્લાહ તઆલા સિવાય બીજા કોઈમાં બિલકુલ જોવા મળતી નથી. (૨) તૌહીદ-એ-ખલ્ક: એટલે કે એ સ્વીકારવું કે આકાશ અને પૃથ્વી, અર્શ અને કુરસી તથા તમામ સૃષ્ટિ (મખ્લૂકાત)ના સર્જનહાર (ખાલિક) માત્ર અને માત્ર અલ્લાહ તબારક વ તઆલા છે, સર્જનના ગુણ (સિફત-એ-ખલ્ક)માં તેમનો કોઈ ભાગીદાર કે શરીક નથી, આને તૌહીદ (રૂબૂબિયત પણ કહે છે). (૩) તૌહીદ-એ-તદબીર: એટલે કે એવો પાકો વિશ્વાસ કરવો કે બ્રહ્માંડ (કાયનાત)માં જે કંઈ પણ થયું છે, થઈ રહ્યું છે અથવા ભવિષ્યમાં થવાનું છે, તે બધાને ચલાવનાર માત્ર અને માત્ર અલ્લાહ તઆલા છે, આ વ્યવસ્થા (નિઝામ)ને ચલાવવામાં કોઈ અન્યનો દૂર-દૂર સુધી કોઈ હસ્તક્ષેપ (દખલ) નથી, અને અલ્લાહ તઆલા પોતાની મરજીના પોતે જ માલિક છે, તેમના નિર્ણયને કોઈ રોકી શકતું નથી. (૪) તૌહીદ-એ-Subhાહિયત: એટલે કે એવો અકીદો (માન્યતા) રાખવો કે બંદગી (ઇબાદત)ને લાયક ફક્ત અલ્લાહની જ ઝાત છે, અલ્લાહ તઆલા સિવાય બીજા કોઈને પૂજ્ય (માબૂદ) બનાવવું ક્યારેય યોગ્ય (જાયઝ) નથી, અને તૌહીદ-એ-તદબીર માટે તૌહીદ-એ-ઉલૂહિયત લાઝમી છે, એટલે કે જે બ્રહ્માંડને ચલાવનાર છે બસ તે જ ઇબાદતને લાયક છે. (હુજ્જતુલ્લાહ અલ-બાલિગહ, મઅ રહમતુલ્લાહ અલ-વાસિઅહ ૫૯૦/૧) તૌહીદના ઉપરોક્ત દરજ્જાઓમાંથી પ્રથમ બે દરજ્જા એટલે કે તૌહીદ-એ-ઝાત અને તૌહીદ-એ-ખલ્ક સામાન્ય રીતે ઘણા મુશરિકોના નજીક પણ સ્વીકાર્ય હતા, અને આજે પણ મોટાભાગના મુશરિકોની આ જ હાલત છે કે તેઓ સર્જનહાર તો ફક્ત એક જ માને છે (જેને તેઓ પોતાની ભાષામાં "ઈશ્વર" અથવા "ભગવાન" વગેરેનું નામ આપે છે) પરંતુ તૌહીદના ત્રીજા અને ચોથા દરજ્જાને તેઓ માનવા માટે ન તો ગઈકાલે તૈયાર હતા અને ન તો આજે તૈયાર છે. જો કે તેમને માન્યા વગર ઈમાનની કોઈ કલ્પના (તસવ્વુર) કરી શકાતી નથી. (શરહ અલ-અકીદા અત-તહાવિયા લિ-ઇમામ ઇબ્ને અબીલ ઇઝ્ઝ અદ-દિમાશ્કી ૨૧) (Commercial / મુસ્તફાદ અઝ રહમાન કે ખાસ બંદે / પાના નં: ૧૯૬)