હઝરત માલિક બિન દીનાર (રહમતુલ્લાહ અલૈહ) ફરમાવે છે કે: "મેં મારા જીવનમાં ૬૦ હજ કર્યા. એક હજના પ્રસંગે મેં મક્કા મુકર્રમામાં અસામાન્ય ભીડ જોઈ, જ્યાં લાખો લોકોની ભવ્ય જનમેદની હતી. લાખોના આ સમુદાયને જોઈને મારા મનમાં અચાનક આ વિચાર આવ્યો અને મેં મનોમન અલ્લાહને વિનંતી કરી: 'હે અલ્લાહ! આટલા બધા લોકો તારા ઘરે આવ્યા છે, શું તેં આ બધાનો હજ કબૂલ કરી લીધો છે કે નહીં?' તેઓ ફરમાવે છે કે હું આ જ વિચારમાં ખોવાયેલો સૂઈ ગયો, તો રાત્રે સ્વપ્નમાં એક ગાયબી (અદ્રશ્ય) અવાજ સાંભળ્યો, કોઈ કહેનાર કહી રહ્યું હતું: 'હે માલિક! અલ્લાહે બધાનો હજ કબૂલ કરી લીધો છે, સિવાય બલ્ખના રહેવાસી એક વ્યક્તિના, જેનું નામ "મુહમ્મદ બિન હારૂન બલ્ખી" છે; તેનો હજ કબૂલ થયો નથી.'" મુહમ્મદ બિન હારૂન બલ્ખીની શોધ: હઝરત માલિક બિન દીનાર (રહ.) ફરમાવે છે: "તે જમાનામાં અરફાત અને મિનામાં શહેરો અને દેશોના હિસાબે અલગ-અલગ તંબુઓ લાગતા હતા (જેમ કે આજે પણ વિવિધ દેશોના હાજીઓ માટે અલગ તંબુ અને ઝંડા હોય છે). સવાર થતાં જ મેં તે વ્યક્તિની શોધ શરૂ કરી દીધી. હું બલ્ખના તંબુઓ તરફ ગયો અને ત્યાં હાજર લોકો પાસેથી મુહમ્મદ બિન હારૂન વિશે પૂછપરછ કરી. લોકોએ જેવું તેનું નામ સાંભળ્યું, તેના વખાણના પુલ બાંધી દીધા અને કહેવા લાગ્યા: 'તે તો અત્યંત નેક અને આબીદ (ઇબાદત કરનાર) વ્યક્તિ છે. તે "કાઈમુલ લૈલ" (રાતો જાગીને ઇબાદત કરનાર) અને "સાઇમુદ્ દહર" (હંમેશા રોજા રાખનાર) છે. જો તમે તેને જોવા માંગતા હોવ તો તે સામેના પહાડની ઓથે એકલો બેસીને અલ્લાહની ઇબાદતમાં મશગૂલ હશે; તે લોકોથી અલગ-થલગ જ રહે છે.'" તેઓ ફરમાવે છે કે હું લોકોની આ વાતો સાંભળીને હેરાન રહી ગયો કે સ્વપ્નમાં મને શું બતાવવામાં આવ્યું અને આ લોકો તેની કેવી પ્રશંસા કરી રહ્યા છે! હું જિજ્ઞાસા અને આશ્ચર્યના આલમમાં પહાડની પાછળ ગયો, તો જોયું કે એક વ્યક્તિ મુસલ્લા (જાયનમાઝ) પર બેઠો છે. ઇબાદતની કસરત અને ઝુહદ-તકવા (પરહેઝગારી)ના આસાર તેના ચહેરા અને શરીરમાંથી સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યા હતા, પરંતુ તેનો એક હાથ કપાયેલો હતો. આશ્ચર્યજનક સંવાદ અને પશ્ચાત્તાપના આંસુ: "જ્યારે તે વ્યક્તિએ પોતાની બે રકાત નમાઝ પૂરી કરીને સલામ ફેરવી, તો હું આગળ વધીને બોલ્યો: 'અસ્સલામુ અલૈકુમ!' તેણે જવાબ આપ્યો: 'વઅલૈકુમ અસ્સલામ! શું આપ માલિક બિન દીનાર છો?' હું દંગ રહી ગયો અને દિલમાં વિચાર્યું કે આ વ્યક્તિની બસીરત (અંતઃદ્રષ્ટિ) કેટલી તેજ છે કે તેણે મને જોતા જ ઓળખી લીધો! પછી તેણે એક ઊંડો અને ઠંડો શ્વાસ લીધો અને અત્યંત રંજિદા (દુઃખી) અવાજમાં કહેવા લાગ્યો: 'હે માલિક! ચોક્કસ તમને રાત્રે સ્વપ્નમાં એ જ બતાવવામાં આવ્યું હશે કે મારો હજ કબૂલ થયો નથી?'" તેઓ ફરમાવે છે કે આ સાંભળીને મારા પર જાણે વીજળી પડી. મેં આશ્ચર્યથી પૂછ્યું: 'ભાઈ! લોકો તો તારી નેકી અને તકવાની એટલી પ્રશંસા કરી રહ્યા છે, અને તારી પોતાની બસીરતનો આ હાલ છે, તો પછી આ મામલો શું છે?' તેણે તડપીને કહ્યું: 'તમે મને આ ન પૂછો તો સારું રહેશે.' આ કહીને તેણે ધ્રુસકે-ધ્રુસકે રડવાનું શરૂ કરી દીધું અને લાંબા સમય સુધી રડતો રહ્યો. મેં આગ્રહ કરતા કહ્યું: 'ના ભાઈ, મને કહે તો ખરો.' તેણે રડતા-રડતા કહ્યું: 'તમે સાંભળશો તો મારાથી નારાજ થઈ જશો.' મેં દિલાસો આપ્યો: 'અરે હું નારાજ નહીં થાઉં, તમે તમારી વાત કહો.'" શીખામણજનક ગુનાની કહાણી: તે વ્યક્તિ કહેવા લાગ્યો: "હુઝૂર! આ મારો ૨૪મો હજ છે. ૨૪ વર્ષથી હું સતત હજ કરી રહ્યો છું અને દર વર્ષે અલ્લાહના કોઈ ને કોઈ વલી (સાચું સ્વપ્ન જોઈને) મારી પાસે આવે છે અને એ જ કહે છે કે 'જા ચાલ્યો જા, તારો કોઈ હજ કબૂલ થયો નથી!' મેં પૂછ્યું: 'આખરે તારાથી એવો કયો ગુનો થયો છે?'" તે બોલ્યો: "હું મારી માતાનો નાફરમાન અને ગુનેગાર છું. ઘટના એવી છે કે અલ્લાહે મને ઘણી દોલત, જમીનો અને માલસામાન આપ્યા હતા, પરંતુ હું અય્યાશ અને ગુમરાહ થઈ ગયો. એક વખત રમઝાન મુબારકનો મહિનો હતો, અસરની નમાઝ પછી મારી વૃદ્ધ માતા ઇફ્તારીની તૈયારીમાં વ્યસ્ત હતી. હું ઘરમાં દાખલ થયો ત્યારે શરાબના નશામાં ધૂત હતો. મેં બદતમીઝીથી કહ્યું: 'અમ્મા! મને રોટલી આપ.' મારી માતાએ મને આ હાલતમાં જોયો તો તડપીને કહેવા લાગી: 'અરે ઝાલિમ! થોડી શરમ કર, થોડી હયા કર! તેં પોતે તો રોજો નથી રાખ્યો, ઓછામાં ઓછું રોઝાદારોનું તો સન્માન કર!'" (અહીં રાવી પ્રાસંગિક રીતે કહે છે: કેટલો બદનસીબ છે તે દીકરો જેનો બાપ તેની સાથે વાત કરતા ડરતો હોય કે ન જાણે આ આગળથી શું બદતમીઝી કરશે! અને કેટલી મઝલૂમ છે તે માતા જે પોતાના જ દીકરા સાથે વાત કરતા ડરી જાય કે ન જાણે આ કયા લહેજામાં જવાબ આપશે! તે ઓલાદ મોટા નુકસાનમાં છે જેનાથી તેના વૃદ્ધ મા-બાપ ખુલીને વાત પણ ન કરી શકે.) મુહમ્મદ બિન હારૂને પોતાની વાત ચાલુ રાખતા કહ્યું: "જ્યારે મારી માતાએ મને શરમ અપાવી, તો નશાના ખુમાર અને ગુસ્સામાં અંધ થઈને મેં મારી સગી માતાને જોરદાર થપ્પડ મારી દીધી. મારી નબળી અને વૃદ્ધ માતા સંતુલન જાળવી ન શકી અને પાછળ સળગતા તંદુરમાં જઈ પડી! આ જોઈને મહોલ્લાના લોકોએ દોડીને મને એક રૂમમાં બંધ કરી દીધો. હું આખી રાત નશાની હાલતમાં ત્યાં જ પડ્યો રહ્યો અને બહાર લોકોનો અવાજ સાંભળતો રહ્યો. સવારે જ્યારે મારી આંખ ખુલી, તો મેં જોયું કે મારી પત્ની પોતાનો સામાન બાંધી રહી છે. મેં પૂછ્યું: 'તું ક્યાં જઈ રહી છે?' તેણે નફરતથી મારી તરફ જોયું અને કહ્યું: 'જે પોતાની સગી માતાનો ન થઈ શક્યો, તે મારો શું વફાદાર થશે?' મેં ગભરાઈને પૂછ્યું: 'મારી માતા ક્યાં છે?' તે રડીને કહેવા લાગી: 'રાત્રે જ લોકોએ તેમનો જનાજો પઢાવીને તેમને દફન કરી દીધા.' હું તડપી ઉઠ્યો અને કહ્યું: 'તમે લોકોએ મને કેમ ન જગાડ્યો? મને કેમ ન જણાવ્યું?' પત્નીએ જવાબ આપ્યો: 'તારી મરતી માતા આ વસિયત કરી ગઈ હતી કે મારા આ ઝાલિમ દીકરાને મારું છેલ્લું મોઢું પણ ન જોવા દેજો અને તેને મારા જનાજાની નજીક પણ ન આવવા દેજો.'" તૌબાની તડપ અને હઝરત માલિક બિન દીનાર (રહ.)ની પ્રતિક્રિયા: હઝરત માલિક બિન દીનાર (રહ.) ફરમાવે છે કે જ્યારે મેં તેના મોઢેથી આ ભયાનક ઘટના સાંભળી, તો ઇમાની ગેરતમાં આવીને મેં પણ તેના મોઢા પર એક થપ્પડ મારી અને કહ્યું: "તું ખરેખર આ જ વ્યવહારને લાયક છે! તેં તારી માતા સાથે આટલી મોટી દરિંદગી કરી?" તે વ્યક્તિ વધુ રડ્યો અને વિનંતી કરવા લાગ્યો: "હુઝૂર! મારા હકમાં દુઆ કરો કે મારો માલિક મારાથી રાજી થઈ જાય. જ્યારે મને માતાના અવસાનના સમાચાર મળ્યા અને નશો ઉતર્યો, તો મેં તે જ વખતે કુહાડી ઉઠાવી અને મારો તે જમણો હાથ કાપી નાખ્યો જેનાથી મેં માતા પર વાર કર્યો હતો. મેં મારી તમામ જાયદાદ અલ્લાહના માર્ગમાં ખૈરાત (દાન) કરી દીધી. આજે ૨૪ વર્ષ થઈ ગયા છે, હું આખો દિવસ રોજો રાખું છું, આખી રાત રડી-રડીને નમાજો પઢું છું અને દર વર્ષે હજ કરું છું, પરંતુ દર વખતે એ જ જવાબ મળે છે કે તારું કોઈ અમલ કબૂલ નથી. હુઝૂર! દુઆ કરો કે મારો રબ મારાથી રાજી થઈ જાય." હઝરત માલિક બિન દીનાર (રહ.) ફરમાવે છે કે હું ગુસ્સા અને અફસોસમાં ત્યાંથી ચાલ્યો આવ્યો અને કહ્યું: "તારા જેવા ઝાલિમથી અલ્લાહ કેવી રીતે રાજી થઈ શકે!" રહમતે ઇલાહીની ઝલક અને બશારત (ખુશખબરી): હઝરત માલિક બિન દીનાર (રહ.) ફરમાવે છે કે તે રાત્રે જ્યારે હું મક્કામાં સૂતો, તો સ્વપ્નમાં મને કાયનાતના સરવર, નબી કરીમ ﷺનો દીદાર નસીબ થયો. આપ ﷺએ મને (પ્રેમભર્યા ઠપકાના અવાજમાં) ફરમાવ્યું: "માલિક! તમે તે બંદાને નિરાશ કેમ કરી આવ્યા છો? અલ્લાહ તબારક વ તઆલા તો ખૂબ જ ગફૂર વ રહીમ અને મહેરબાન છે." મેં અદબથી અરજ કરી: "યા રસૂલુલ્લાહ ﷺ! તે પોતાની માતાનો કાતિલ અને સખત નાફરમાન છે, તેને માફી કેવી રીતે મળી શકે?" તો નબી કરીમ ﷺએ ફરમાવ્યું: "માલિક! જાઓ અને તેને ખુશખબરી આપી દો કે કયામતના દિવસે તેને તેની તે જ માતાના કારણે બક્ષી (માફ કરી) દેવામાં આવશે." મેં આશ્ચર્યથી પૂછ્યું: "હુઝૂર! માતાના કારણે કેવી રીતે?" મહબૂબે ખુદા ﷺએ ઇરશાદ ફરમાવ્યું: "કયામતના દિવસે તેની માતા રબ્બે કરીમની અદાલતમાં પોતાના દીકરા વિરુદ્ધ મુકદ્દમો રજૂ કરશે. તે કહેશે: 'હે મારા પરવરદિગાર! મેં નવ મહિના તેને મારા પેટમાં રાખ્યો, પ્રસવ પીડા (દર્દે ઝહ) સહન કરીને તેને જન્મ આપ્યો, મારા કાળજાનું લોહી (દૂધ) પીવડાવીને તેને પાલ્યો-પોષ્યો, પરંતુ તેણે મને જીવતા તંદુરમાં બાળીને મારી નાખ્યો.' રબ્બે ઝુલજલાલ માતાની આ આપવીતી સાંભળીને જલાલ (ગુસ્સા)માં ફરમાવશે: 'આ ગુનેગારને પકડો અને દોઝખની આગમાં ફેંકી દો! તેણે દુનિયામાં માતાને બાળી હતી, આજે તેને જહન્નમની આગમાં બાળો.'" નબી પાક ﷺએ ફરમાવ્યું: "જ્યારે ફરિશ્તાઓ મુહમ્મદ બિન હારૂનને પકડીને જહન્નમ તરફ ઘસડી રહ્યા હશે, તો તે પાછળ ફરીને હસરતથી પોતાની માતા તરફ જોશે. ફરિશ્તાઓ તેને ફરીથી ઘસડશે, તે ફરી પાછળ ફરીને માતાને જોશે. જ્યારે ત્રીજી વાર તેને ઘસડવામાં આવશે, તો તે તડપીને પોકારશે: 'અમ્મા! જો આ મને આગમાં બાળવા લઈ જઈ રહ્યા છે, અમ્મા! આ મને જહન્નમમાં ફેંકી રહ્યા છે!'" મારા હબીબ ﷺએ ફરમાવ્યું: "પોતાના દીકરાની આ આહ અને પોકાર સાંભળીને, તે દુનિયામાં બળીને મરનારી માતા તડપી ઉઠશે અને મમતાના જોશમાં અલ્લાહની બારગાહમાં વિનંતી કરશે: 'યા અલ્લાહ! આ મારું જ બાળક છે, મેં તેને માફ કર્યો, તું પણ તેને માફ કરી દે! હે મારા અલ્લાહ! મેં મારો હક બક્ષ્યો, તું પણ તેને બક્ષી દે!'" આથી માતાની આ સિફારિશ પર અલ્લાહ તઆલા તેની મગફિરત (માફી) ફરમાવી દેશે. જીવનનો પાઠ: સુબ્હાનલ્લાહ ! મા-બાપની મહોબ્બત જેવી નિઃસ્વાર્થ અને પવિત્ર મહોબ્બત કાયનાતમાં કોઈ ઇન્સાનની ન હોઈ શકે. માતા દુનિયામાં પણ તડપે છે અને આખિરતમાં પણ તેનું દિલ ઓલાદ માટે પીગળી જાય છે. આપણે શું કરવું જોઈએ? આપણા મા-બાપના જીવનમાં તેમની કદર કરીએ, તેમની સામે 'ઉફ' પણ ન કહીએ, તેમની ખિદમતને પોતાની સઆદત (સૌભાગ્ય) સમજીએ. યાદ રાખો, જો આ આશરો માથા પરથી ઉઠી ગયો, તો પછી દુનિયાની કોઈ દોલત તેમનો વિકલ્પ બની શકતી નથી. અલ્લાહ પાક આ ઘટનાને આપણા દિલમાં અસરકારકતાનું સાધન બનાવે અને મા-બાપની કદર તથા સેવા કરવાની ખૂબ ખૂબ તૌફીક અતા ફરમાવે. આમીન! (મનકુલ — પસંદગી: ઇસ્લામિક ટ્યુબ પ્રો એપ)